Keywords
Abstract
Ushbu maqola o‘zbek tilida dialektal hodisalarning adabiy tilga kirib kelishi va undan chiqib ketishi mexanizmlarini tizimli tavsiflashni maqsad qiladi. Tadqiqot metodologiyasi sotsiolingvistik izoh, tarixiy-qiyosiy tahlil, korpusga yaqin matn kuzatuvi hamda funksional-uslubiy differensiasiya tamoyillariga tayanadi. Ma’lumotlar bazasi sifatida XX–XXI asr matbuoti, badiiy nasr va og‘zaki nutq transkriptlaridan olingan birliklar, shuningdek, dialektologik atlas va izohli lug‘atlardagi qaydlar jalb etildi. Ilmiy yangilik dialektizmning adabiylashuvi faqat “me’yorlash” bilan emas, balki fonetik moslashuv, semantik torayish yoki kengayish, stilistik resemantizatsiya va kommunikativ ehtiyojlar bilan birgalikda kechadigan ko‘p bosqichli sikl sifatida modellashtirilganidadir. Natijalar dialektal birliklarning ijtimoiy prestij, ommaviy axborot kanallari va shahar nutqi orqali tarqalishi, hamda ortiqcha variantlilik, kodifikatsiya bosimi va uslubiy cheklanishlar sabab adabiy tildan chiqib ketishini ko‘rsatadi.
References
Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. Toshkent, O‘qituvchi, 1978. 400 b.
2. Karimov S. O‘zbek dialektologiyasi asoslari. Toshkent, Fan, 2003. 320 b.
3. Labov W. Principles of Linguistic Change. Volume 1: Internal Factors. Oxford, Blackwell, 1994. 656 p.
4. Trudgill P. Dialects. London, Routledge, 1994. 224 p.
5. Mahmudov N., Nurmonov A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent, O‘qituvchi, 1995. 272 b.