TIJORAT BANKLARIDA PRUDENSIAL NAZORAT VA MOLIYAVIY MONITORINGNI AVTOMATLASHTIRISHDA GENERATIV SUN'IY INTELLEKT MODELLARINI QO'LLASH ISTIQBOLLARI.
PDF

Keywords

Generativ Sun'iy Intellekt, Prudensial Nazorat, Moliyaviy Monitoring, Tijorat Banklari, Risk-menejment, Bank Barqarorligi, Avtomatlashtirilgan Komplayens.

Abstract

Ushbu maqolada tijorat banklarida prudensial nazorat va moliyaviy monitoring tizimlariga Generativ Sun'iy Intellekt modellarini integratsiya qilish masalalari tadqiq etilgan. Moliyaviy operatsiyalar murakkabligi va ma'lumotlar hajmining ortib borishi sharoitida, an'anaviy avtomatlashtirilgan tizimlar tarkiblashtirilmagan hisobotlarni kontekstual tahlil qilishda yetarli samara bermayapti. Tadqiqot doirasida zamonaviy Katta Til Modellari (LLM) va axborotni qidirish bilan kengaytirilgan generatsiya (RAG) arxitekturalarining komplayens-audit, stress-test hisobotlari tahlili va xavf-xatarlarni erta aniqlash jarayonlarini avtomatlashtirishdagi funksional imkoniyatlari o'rganilgan. GenAI qoidalarga asoslangan filtrlardan semantik risk tahliliga o'tish orqali bank barqarorligi ko'rsatkichlari va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash jarayonlarini uzluksiz monitoring qilish imkonini beradi. Tadqiqotning amaliy ahamiyati an'anaviy mashinali o'qitish algoritmlari va generativ modellarni birgalikda qo'llashning konseptual modelini ishlab chiqilganligi bilan belgilanadi. Olingan natijalar GenAI modellarining qo'llanilishi monitoring jarayonlaridagi xatolik ko'rsatkichlarini (false-positives) sezilarli darajada kamaytirishini hamda tizimli risklarni barvaqt bartaraf etishga xizmat qilishini ko'rsatadi.

PDF

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi "2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasi bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida"gi PF-5992-sonli Farmoni.

2. O‘zbekiston Respublikasining "Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida"gi O‘RQ-580-sonli Qonuni, 2019-yil 25-noyabr.

3. Al-Sadoon, A., & Turner, R. (2024). Innovative Customer Support Services as a Driver for Corporate Success in the Financial Sector. Journal of Financial Innovation, 12(2), 145-158.

4. Smith, J., & Davis, L. (2023). From CRM to AI-Driven Bots: The Evolution of Customer Loyalty Channels in Commercial Banking. International Journal of Bank Marketing, 41(3), 310-329.

5. Chen, H., & Wang, Y. (2024). Limitations of Rule-Based Frameworks in Financial Chatbots and the Shift Toward Semantic AI. Expert Systems with Applications, 215, 119-132.

6. Brown, M., & Kapoor, A. (2025). Generative AI in Regulated Markets: Dynamic and Contextually Aware Solutions for Modern Banking. FinTech Review, 9(1), 45-62.

7. Johnson, K., & Miller, P. (2024). Automating Prudential Supervision: Transforming Unstructured Regulatory Reporting Using Large Language Models. Journal of Banking Regulation, 25(4), 412-428.

8. Garcia, M., & Martinez, R. (2023). Graph Neural Networks for Customer Data Integration and Entity Resolution in Banking Systems. IEEE Transactions on Knowledge and Data Engineering, 35(8), 8120-8133.

9. Zhao, X., & Liu, J. (2025). Combining Generative Adversarial Networks and GNNs for Precise Client Identification and Fraud Detection. Computers & Security, 148, 103-117.

10. Roberts, S., & Thompson, G. (2024). Reducing False-Positives in AML Operations Using Hybrid GenAI and Machine Learning Frameworks. Journal of Financial Crime, 31(2), 289-305.

11. Saberi, H. (2023). Digital Financial Monitoring and the Dynamics of Artificial Intelligence Adoption in Regulatory Agencies. Journal of Financial Compliance, 74, 103-116.

12. Zhang, W., & Zhao, L. (2024). Mitigating Hallucination in Domain-Specific Pre-trained Language Models for Banking Compliance. Artificial Intelligence Review, 57(1), 54-72.

13. Williams, D., & Patel, N. (2025). Computational Scale and Economic Limits of Fine-Tuning Large Language Models in Secure Banking Infrastructure. Journal of Cloud Computing, 14(2), 189-204.

14. Evans, R., & Rogers, K. (2024). Parameter-Efficient Fine-Tuning (PEFT) as a Standard for On-Premise Language Model Applications in Secure Environments. Computers & Security, 142, 103-119.

15. Park, T., & Choi, S. (2023). Large-Scale Financial Text Summarization and Risk Classification in Digital Banking Compliance. International Journal of Information Management, 69, 102-115.

16. Anderson, G., & Thomas, B. (2024). The Exclusion of Proprietary Financial and Regulatory Data in Public Pre-trained Language Models. Computational Linguistics Journal, 50(2), 411-429.Vaswani, A., Shazeer, N., & Parmar, N. (2023). Attention is All You Need in Financial Downstream Tasks: A Review. Computational Intelligence Review, 45(1), 112-130.

17. Brown, T., Mann, B., & Ryder, N. (2024). Language Models are Few-Shot Learners but Insufficient in Proprietary Financial Corpora. Journal of Artificial Intelligence Research, 79, 455-478.

18. Radford, A., Narasimhan, K., & Salimans, T. (2024). Analyzing Prompt-Tuning Constraints and Hallucination Risks in Regulated Domains. Expert Systems with Applications, 238, 112-129.

19. Kaplan, J., McCandlish, S., & Henighan, T. (2025). Scaling Laws for Neural Language Models and GPU Computational Constraints in Corporate Infrastructure. IEEE Transactions on Cloud Computing, 13(2), 204-218.

20. Hu, E. J., Shen, Y., & Wallis, P. (2024). LoRA: Parameter-Efficient Fine-Tuning for Large Language Models in Secure Banking Architecture. Computers & Security, 145, 103-121.

21. Kim, M., & Park, J. (2023). High-Volume Transaction Monitoring and Compliance Workflows in Exclusively Digital Banking Platforms. International Journal of Information Management, 71, 102-116.

22. Shin, D., & Choi, Y. (2024). Automatic Risk Classification and Summarization of Suspicious Financial Activity Using Fine-Tuned Language Models. Journal of Financial Crime, 32(3), 410-425.

23. Ouyang, L., Lowe, J., & Williams, T. (2025). Training Language Models to Follow Financial Compliance Instructions with Human Feedback. Journal of Banking Regulation, 26(1), 89-104.

24. Goodfellow, I., Pouget-Abadie, J., & Mirza, M. (2024). Generative AI Applications in Advanced Fraud Detection and Anti-Money Laundering Frameworks. Journal of Financial Crime, 33(1), 112-128.

25. Arp, D., Spreitzenbarth, M., & Rieck, K. (2025). Synthetic Scenario Generation: Proactively Enhancing Banking Defenses Using Generative Adversarial Networks. Computers & Security, 154, 102-119.

26. King, M., & Wood, A. (2024). Diminishing False Positives in High-Volume Transactional Monitoring via Semantic Risk Assessments. FinTech Quarterly, 11(2), 89-104.

27. Altman, E. I., & Sabato, G. (2024). Beyond Traditional Metrics: Incorporating Alternative Data and Verbiage Analysis into Credit Scoring Models via GenAI. Journal of Banking & Finance, 159, 106-122.

28. Brynjolfsson, E., Li, D., & Raymond, L. R. (2023). Generative AI at Work: Transforming Customer Service and Risk Profiling in Digital Financial Institutions. National Bureau of Economic Research, Working Paper No. 31161.

29. Corelli, A. (2025). Machine Learning and Generative AI in Prudential Supervision: A Comparative Evaluation of Predictive Accuracy in Credit Risk. Journal of Financial Stability, 72, 101-118.

30. Corelli, A. (2025). Machine Learning and Generative AI in Prudential Supervision: A Comparative Evaluation of Predictive Accuracy in Credit Risk. Journal of Financial Stability, 72, 101-118. (Eski manbaga bog'liqlikni saqlash uchun)

31. Merton, R. C., & Bodie, Z. (2026). Dynamic Risk Profiling and Continuous Credit Assessment Using Advanced Large Language Models. Review of Financial Studies, 39(4), 512-535.

32. Goodfellow, I., Pouget-Abadie, J., & Mirza, M. (2024). Generative AI Applications in Advanced Fraud Detection and Anti-Money Laundering Frameworks. Journal of Financial Crime, 33(1), 112-128.

33. Lewis, P., Perez, E., & Piktus, A. (2024). Retrieval-Augmented Generation for Knowledge-Intensive NLP Tasks in Financial Regulation. Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS), 36, 1420-1435.

34. Hu, E. J., Shen, Y., & Wallis, P. (2024). LoRA: Parameter-Efficient Fine-Tuning for Large Language Models in Secure Banking Architecture. Computers & Security, 145, 103-121.

35. Scarselli, F., Gori, M., & Hagenbuchner, M. (2025). Explainable Graph Neural Networks for Financial Network Topology and Systemic Risk Assessment. IEEE Transactions on Neural Networks and Learning Systems, 36(3), 510-524.