AQLLI SHAHAR TRANSPORT VA LOGISTIKA TIZIMLARIGA BO'LADIGAN KIBERHUJUMLARNI INTELLEKTUAL MONITORING QILISH VA MODELLASHTIRISH
PDF

Keywords

aqlli shahar, kiberxavfsizlik, intellektual transport, logistika tizimlari, kiberhujumlar, intellektual monitoring, modellashtirish, kiber-bardoshlilik, ma'lumotlar oqimi.

Abstract

Ushbu maqolada aqlli shahar (Smart City) konsepsiyasining eng muhim va zaif bo'g'inlaridan biri hisoblangan intellektual transport va logistika tizimlarining kiberxavfsizlik muammolari tadqiq etiladi. Bugungi kunda shahar infratuzilmalarining raqamli texnologiyalar asnosida yagona tarmoqqa birlashishi va ma'lumotlar almashinuvining jadallashishi boshqaruvni avtomatlashtirish imkonini bersa-da, ma'lumotlar oqimini modellashtirish bo'yicha yagona xalqaro standartlarning mavjud emasligi tizimning kiber-zaifligini oshirmoqda. Maqolada aqlli transport obektlariga qaratilgan kiber-tahdidlar va murakkab tizimli hujumlar tahlil qilinib, ularning oldini olishda intellektual monitoring mexanizmlari va proaktiv modellashtirish usullarini qo'llash istiqbollari yoritilgan. Tadqiqot natijalari aqlli shahar tarmoqlarini arxitekturaviy loyihalash va infratuzilmalarni modernizatsiya qilish jarayonida kiber-bardoshlilikni oshirish uchun ilmiy-strukturali havola (karkas) bo'lib xizmat qiladi hamda soha mutaxassislari, qaror qabul qiluvchi organlar uchun amaliy tavsiyalar taqdim etadi.

PDF

References

‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi "‘Raqamli O‘zbekiston — 2030‘ strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PF-6079-son Farmoni.

2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 18-yanvardagi "O‘zbekiston Respublikasida ‘Aqlli shahar‘ texnologiyalarini joriy etish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida"gi 48-son qarori.

3. O‘zbekiston Respublikasining "Kiberxavfsizlik to‘g‘risida"gi O‘RQ-764-son Qonuni, 2022-yil 15-aprel.

4. Gagliardi, G., et al. (2021). "Smart Cities: A Survey of Architectural Elements, Technologies, and Security Challenges." IEEE Access, 9, 110821-110842.

5. Hollands, R. G. (2008). "Will the real smart city please stand up? Intelligent, progressive or entrepreneurial?." City, 12(3), 303-320.

6. Batty, M., et al. (2012). "Smart cities of the future." The European Physical Journal Special Topics, 214(1), 481-518.

7. Al-Turjman, F., et al. (2019). "IoT-enabled smart cities: A review of security challenges and countermeasures." Journal of Cleaner Production, 223, 122-137.

8. Silva, B. N., Khan, M., & Han, K. (2023). "Towards sustainable smart cities: A review of trends, architectures, and open challenges." Sustainable Cities and Society, 89, 104360.

9. Zhang, K., & Ni, J. (2024). "Cybersecurity in the Era of Smart Cities: Threats, Vulnerabilities, and Intelligent Countermeasures." IEEE Transactions on Dependable and Secure Computing, 21(2), 541-558.

10. Mellouli, S., & Luna-Reyes, L. F. (2023). "Smart governance in smart cities: Digital transformation and public value creation." Government Information Quarterly, 40(1), 101780.

11. Alohali, M., et al. (2024). "A Deep Learning-Based Intrusion Detection System for Securing Smart Governance Infrastructure." Sensors, 24(3), 892.

12. Nguyen, T. G., & Kumar, M. (2025). "Evaluating the Attack Surface of IoT-Driven Smart Cities: A Comprehensive Systematic Review." Computer Science Review, 55, 100691.

13. Sharma, P., & Dash, R. (2023). "Intersectoral Risk Contagion and Cascade Failures in Cyber-Physical Smart City Networks." Reliability Engineering & System Safety, 235, 109241.

14. Hassan, M. U., et al. (2024). "Edge-Computing and Blockchain for Smart City Applications: Security and Privacy Perspectives." Information Fusion, 102, 102045.

15. Wang, X., & Al-Turjman, F. (2026). "Intelligent Monitoring and Proactive Cyber-Threat Modeling for Autonomous Transport Networks in Smart Cities." IEEE Intelligent Transportation Systems Magazine, 18(1), 34-49.

16. Bibri, S. E., & Jagatheesaperumal, S. K. (2023). "Emerging technologies for smart sustainable cities: A review and framework for future research." Smart Cities, 6(3), 1210-1235.

17. Khan, L. U., et al. (2024). "Digital twins for smart cities: Architecture, challenges, and future perspectives." IEEE Access, 12, 15421-15443.

18. Lim, C., & Kim, K. J. (2023). "Sychronizing cybersecurity and urban strategy: A maturity model for smart city governance." Technological Forecasting and Social Change, 190, 122412.

19. Zheng, X., et al. (2025). "Formalizing data governance frameworks in cyber-physical smart systems." Journal of Systems Architecture, 148, 103055.

20. Kumar, R., & Tripathi, R. (2024). "Blockchain-based secure data sharing and auditing framework for smart logistics in smart cities." Computers & Security, 139, 103710.

21. Wu, F., et al. (2023). "A lightweight and privacy-preserving mutual authentication scheme for smart transport systems." IEEE Internet of Things Journal, 10(14), 12589-12602.

22. Al-Hader, M., & Rodzi, A. (2026). "Measuring Cyber Resilience and Infrastructure Interdependencies in Smart Cities Environments." International Journal of Critical Infrastructure Protection, 52, 100781.