Vol. 3 No. 1 (2026), Articles
Vol. 3 No. 1 (2026)

SUN’IY INTELLEKT VA O‘ZBEK TILI: IMKONIYATLAR VA MUAMMOLAR.

Articles
Published 2026-06-22
G’ulomova Begoyim Bektosh qizi
Samarqand davlat universiteti Urgut filiali Pedagogika va tillarni o’qitish fakulteti O’zbek tili va adabiyoti yo’nalishi 205-guruh talabasi
PDF

Keywords

Sun’iy intellekt, o‘zbek tili, kompyuter lingvistikasi, tabiiy tilni qayta ishlash, NLP, mashinali tarjima, nutqni tanish, nutq sintezi, raqamlashtirish, til korpusi, lingvistik resurslar, elektron lug‘atlar, agglutinativ til, morfologik tahlil, til texnologiyalari, raqamli tilshunoslik, avtomatik matn tahlili, til modellari, axborot texnologiyalari, raqamli transformatsiya.

Abstract

Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining o‘zbek tilini rivojlantirish, saqlash va raqamlashtirish jarayonidagi o‘rni hamda ahamiyati nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing – NLP) texnologiyalari, mashinali tarjima tizimlari, nutqni tanish va sintez qilish dasturlari, matnlarni avtomatik tahlil qilish hamda sun’iy intellekt asosidagi lingvistik platformalarning o‘zbek tiliga tatbiq etilishi masalalari yoritiladi. Shuningdek, sun’iy intellektning o‘zbek tilini o‘qitish, ilmiy tadqiqotlar olib borish, elektron lug‘atlar yaratish, matn korpuslarini shakllantirish va til resurslarini boyitishdagi imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.                      

Maqolada o‘zbek tilining kompyuter lingvistikasi nuqtayi nazaridan o‘ziga xos xususiyatlari, jumladan, agglutinativ tuzilishi, morfologik murakkabligi va til korpuslarining yetarli darajada shakllanmaganligi kabi omillar sun’iy intellekt tizimlarini yaratishdagi muhim muammolar sifatida tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ma’lumotlar bazasining cheklanganligi, raqamli resurslarning kamligi, terminologik bir xillikning yetarli emasligi va algoritmlarning til xususiyatlariga moslashtirilishi bilan bog‘liq masalalar ham o‘rganiladi.

Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt va o‘zbek tilshunosligi integratsiyasini kuchaytirish, zamonaviy raqamli texnologiyalarni til amaliyotiga keng joriy etish hamda o‘zbek tilining global axborot makonidagi mavqeini mustahkamlash uchun ilmiy-nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.                                                                   

PDF

References

1. Chomsky N. Syntactic Structures. – The Hague: Mouton, 1957.

2. Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing. – Stanford University, 2023.

3. Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. – Pearson, 2021.

4. Lyons J. Semantics. – Cambridge University Press, 1995.

5. Manning C. D., Schütze H. Foundations of Statistical Natural Language Processing. – MIT Press, 2019.

6. Umurov H. Adabiyot nazariyasi. – Toshkent: Sharq, 2014.

7. Quronov D. Adabiyotshunoslikka kirish. – Toshkent: Akademnashr, 2018.