Vol. 3 No. 1 (2026), Articles
Vol. 3 No. 1 (2026)

BUXORO JADIDLARINING SIYOSIY FAOLIYATI: TARIXIY TAHLIL

Articles
Published 2026-06-10
Do‘smurodov Shohzod Farhod o’g’li
Oriental universiteti
PDF

Keywords

Jadidchilik, Buxoro amirligi, «Yosh buxoroliklar», Buxoro Xalq Sovet Respublikasi, Fayzulla Xo’jayev, Abdurauf Fitrat, milliy islohotlar, Sovet qatag’oni.

Abstract

Ushbu maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Buxoro amirligida yuzaga kelgan jadidchilik harakatining siyosiy faoliyati kompleks tarzda o’rganiladi. Maorif islohotlaridan boshlangan bu harakat vaqt o’tishi bilan amirlik hokimiyatiga muxolifat sifatida siyosiy kurashga aylanib, «Yosh buxoroliklar» tashkiloti va Buxoro Xalq Sovet Respublikasining shakllanishiga olib keldi. Maqolada jadidlarning siyosiy dasturi, kurash usullari, bolsheviklar bilan hamkorlik va ziddiyat, shuningdek, 1937–1938 yillardagi qatag’on tahlil qilinadi. Tarixiy-qiyosiy va biografik metodologiyaga asoslangan ushbu tadqiqot jadidchilik harakatining O’rta Osiyo milliy tarixidagi o’rnini yangi arxiv manbalar va zamonaviy tarixshunoslik yutuqlari asosida baholaydi.

PDF

References

1. Xo’jayev F. Buxoro inqilobining tarixiga materiallar. – T.: Fan, 1926 (qayta nashr: 1997).

2. Fitrat A. Munozara. – Istanbul, 1909 // Tanlangan asarlar. 1-tom. – T.: Ma’naviyat, 2000.

3. Fitrat A. Adabiyot qoidalari. – T., 1926 // Tanlangan asarlar. 3-tom. – T.: Ma’naviyat, 2006.

4. Ayniy S. Esdaliklar. – Stalinobod: Tojik davlat nashriyoti, 1954.

5. Naimov N. Buxoro jadidlari. – T.: Fan, 2000. – 224 b.

6. Abdurashidov Z. Abdurauf Fitrat: hayoti va ijodi. – T.: Navoiy universiteti, 2021.

7. Khalid A. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. – Berkeley: University of California Press, 1998.

8. Khalid A. Islam after Communism: Religion and Politics in Central Asia. – Berkeley: UC Press, 2007.

9. Carrère d’Encausse H. Islam and the Russian Empire: Reform and Revolution in Central Asia. – Berkeley: UC Press, 1988.

10. Allworth E. (ed.) Central Asia: 130 Years of Russian Dominance. – Durham: Duke University Press, 1994.

11. Ro’i Y. Islam in the Soviet Union: From World War II to Gorbachev. – London: Hurst, 2000.

12. Ziyoyev H. Turkistonda Rossiya tajovuzi va hukmronligiga qarshi kurash. – T.: Sharq, 1998.

13. Gofurovich S.U. The System of Education in Schools Was Established by Jadids in Bukhara in 1908–1912 // Excellencia. – 2024. – Vol. 2(6). – P. 547–549.

14. O’zbekiston Respublikasi Markaziy Davlat Arxivi. Fond R-48 (Buxoro Xalq Sovet Respublikasi materiallari).

15. Rossiya Davlat Ijtimoiy-Siyosiy Tarixi Arxivi (RGASPI). Fond 62. O’p. 2.