Keywords
Abstract
Tinish belgilari badiiy matnning muhim kompozitsion va semantik elementi hisoblanadi. Ular nafaqat grammatik tuzilmani belgilabgina qolmay, balki obrazli tizim, ritm, intonatsiya, qahramonlar psixologiyasi va oʻquvchi reaktsiyasini boshqarishda faol rol oʻynaydi. Ushbu tadqiqotning maqsadi ingliz va oʻzbek adabiy namunalari asosida tinish belgilarining estetik va ekspressiv funksiyalarini qiyosiy oʻrganishdir. Tadqiqotda badiiy matnlarni semiotik, lingvistik va stilistik tahlil qilish usullari qoʻllanildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, nuqta, vergul, chiziqcha, uch nuqta, qoʻshtirnoq va boshqa belgilar orqali yozuvchi emotsional subtekst, dramatik keskinlik, nutq xususiyatlari va madaniy oʻziga xoslikni yetkazadi. Ingliz matnlarida tinish belgilari koʻpincha psixologik chuqurlikni ifodalashga, oʻzbek matnlarida esa ogʻzaki nutq uslubi, lirik ohang va didaktik mazmunni kuchaytirishga xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, tinish belgilari badiiy matnning estetik tuzilishining ajralmas qismi boʻlib, ularning maʼnodosh ifodalar orqali almashtirib boʻlmaydigan badiiy imkoniyatlari mavjud.
References
1. Austen, J. (1813). Pride and Prejudice. T. Egerton.
2. Bakhtin, M. M. (1981). The Dialogic Imagination. University of Texas Press.
3. Choʻlpon. (1936). Kecha va kunduz. Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot.
4. Crystal, D. (2015). Making a Point: The Persnickety Story of English Punctuation. St. Martin's Press.
5. Davron, X. (2005). Soʻz lazzati. Akademnashr.
6. Hemingway, E. (1952). The Old Man and the Sea. Charles Scribner's Sons.
7. Hoshimov, Oʻ. (1990). Dunyoning ishlari. Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot.
8. Jakobson, R. (1960). "Linguistics and Poetics". Style in Language. MIT Press.
9. Nurmonov, A. (2005). Oʻzbek tilining amaliy stilistikasi. Oʻqituvchi.
10. Parkes, M. B. (1992). Pause and Effect: An Introduction to the History of Punctuation in the West. University of California Press.
11. Qodiriy, A. (1926). Oʻtkan kunlar. Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot.
12. Salinger, J. D. (1951). The Catcher in the Rye. Little, Brown and Company.
13. Salomov, Gʻ. (2010). Tilshunoslikka kirish. Akademnashr.
14. Shakespeare, W. (1603). Hamlet. First Folio.
15. Sirojiddinov, Sh. (2008). Badiiy matn lingvistikasi. Fan.
16. Truss, L. (2003). Eats, Shoots & Leaves: The Zero Tolerance Approach to Punctuation. Gotham Books.
17. Vygotsky, L. S. (1987). Thought and Language. MIT Press.
18. Yusupova, M. (2018). Oʻzbek tilida tinish belgilari: nazariya va amaliyot. Oʻzbekiston Milliy universiteti nashriyoti.
ILOVALAR
Ilova 1: Tadqiqotda ishlatilgan asarlardan ajratilgan fragmentlar va ularning tahlili
Ilova 2: Tinish belgilari statistikasi (toʻliq jadval)
Ilova 3: Qiyosiy tahlil diagrammalari
Ilova 4: Adabiy namunalardan misollar (ingliz va oʻzbek tillarida)