O‘ZBEK TILIDAGI KASB NOMLARIDA GENDER STEREOTIPLARINING LEKSIK-SEMANTIK TAHLILI
PDF

Keywords

gender stereotiplari, kasb nomlari, leksik-semantik tahlil, gender lingvistikasi, kognitiv semantika, til va jamiyat, o‘zbek tili.

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi kasb nomlarida aks etgan gender stereotiplarining leksik-semantik tahlili amalga oshiriladi. Tadqiqot gender lingvistikasi va kognitiv semantika yondashuvlariga asoslanib, kasb nomlari orqali jamiyatda shakllangan gender rollarining til birliklarida qanday kodlanishini aniqlashga qaratilgan. O‘zbek tilida ko‘plab kasb nomlari shaklan gender-neytral bo‘lsa-da, ularning semantik xususiyatlari va qo‘llanish kontekstlari genderga xos stereotiplarni yuzaga chiqaradi.

Tadqiqot materiali sifatida izohli lug‘atlar, ta’limiy manbalar hamda zamonaviy ommaviy axborot vositalaridan olingan kasb nomlari asosida tuzilgan qo‘lda shakllantirilgan korpusdan foydalanildi. Leksik-semantik tahlil jarayonida kasb nomlarining semantik guruhlari, baholovchi ma’nolari hamda so‘z yasalishidagi morfologik vositalarning gender talqiniga ta’siri o‘rganildi.

Tahlil natijalari rahbarlik, texnik va yuqori ijtimoiy mavqega ega kasblar erkaklarga xos, parvarish, xizmat va ta’lim bilan bog‘liq kasblar esa ayollarga xos sifatida talqin qilinishini ko‘rsatadi. Shuningdek, gender stereotiplari faqat ochiq leksik belgilar orqali emas, balki kontekstual qo‘llanish va semantik prosodiya orqali ham mustahkamlanishi aniqlangan.

Mazkur tadqiqot o‘zbek tilshunosligida kasb nomlarining gender jihatdan tizimli leksik-semantik tahlilini taklif etib, til va jamiyat munosabatlarini yoritishda nazariy hamda amaliy ahamiyat kasb etadi.

PDF

References

1. Bem, S. L. (2008). The lenses of gender: Transforming the debate on sexual inequality. Yale University Press.

2. Cameron, D. (2000). Gender, language, and discourse: A review essay. Language in Society, 27(3), 345–373.

3. Charteris-Black, J. (2004). Corpus approaches to critical metaphor analysis. Palgrave Macmillan.

4. Deignan, A. (2005). Metaphor and Corpus Linguistics. John Benjamins Publishing.

5. Ergasheva, G. (2016). Научная дискуссия: вопросы филологии, Comparative Analysis of the Concept "Woman" in English and Uzbek Proverbs.

6. Ergasheva, G. I. (2016). Структура общества и структура языка в гендерном аспекте. International Scientific Review, 3(13). Retrieved January 19, 2026, from https://cyberleninka.ru/article/n/struktura-obschestva-i-struktura-yazyka-v-gendernom-aspekte

7. Ergasheva, G. I. (2018). Гендерные термины сквозь призму когнитивной семантики: фреймовый анализ. Иностранная филология: язык, литература, образование, 3(1(66)), 39–42.

8. Ergasheva, G. I. (2019). Lexical Expression of Gender in the English Language (pp. 94–96).

9. Ergasheva, G. I. (2019). The Development of Gender Term System: Performative Function.

10. Ergasheva, G. I. (2019). Gender Stereotypes in the Uzbek Phraseology (pp. 40–42).

11. Ergasheva, G. I. (2021, June 25). Conceptual Gender Analysis of Gender Marked Phraseological Units and Proverbs in the Uzbek Language.

12. Ergasheva, G. (2021). Gender Concepts in the Phraseological World Picture of the English and Uzbek Languages. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT).

13. Ergasheva, G. (2025). The Intersection of Language, Identity, And Gender: Women’s Role in Shaping Linguistic Norms. Zamonaviy Pedagogika Va Psixologiyada Shaxs Rivojlanishining Dolzarb Muammolari: Axborot, Raqamli Texnologiyalar Va Tarbiya Mexanizmlari, 1(7), 177–184. https://doi.org/10.5281/zenodo.17540213

14. Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A practical introduction. Oxford University Press.

15. Lakoff, G. (2012). Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind. Chicago: University of Chicago Press.

16. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.