Abstract
Surunkali gastrit (SG) me'da shilliq pardasining uzoq muddatli yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, butun dunyo bo‘ylab millionlab odamlarga ta’sir etadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko‘ra, SGning tarqalishi rivojlanayotgan mamlakatlarda 50-70% gacha yetadi, chunki Helicobacter pylori (H. pylori) infeksiyasi yuqori. Kasallikning asosiy sabablari orasida H. pylori infeksiyasi (90% holatlarda), autoimmun jarayonlar (masalan, A tipidagi gastrit), noto‘g‘ri ovqatlanish (spirtli ichimliklar, qaynoq ovqatlar, NSAID dorilar), stress, ekologik omillar va genetik predispozitsiya mavjud. SGning turlari - surunkali atrofiyali gastrit (SAG) (atrofiya va intestinal metaplasiya bilan), surunkali non-atrofiyali gastrit (SNAG) (superficial yallig‘lanish bilan) va maxsus turlar (eozinofil, limfotsitar gastrit) - har biri o‘ziga xos simptomlarga ega. Simptomlar orasida epigastral og‘riq, dispepsiya, meteorizm, anemiya (atrofiyada B12 vitamin yetishmovchiligi sabab), qayt qilish, ko‘ngil aynishi va uzoq muddatda me'da saraton xavfi oshishi kuzatiladi. Epidemiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, SAG me'da saratonining 80% holatlarida saraton (rak) rivojlanishidan oldingi holat sharoit hisoblanadi (Correa kaskadi bo‘yicha). An'anaviy davolashda proton pompasi inhibitorlari (PPI) (omeprazol, esomeprazol), antibiotiklar (amoksitsillin, klaritromitsin), gastroprotektorlar (rebamipid, sukralfat) va H. pylori eradikatsiyasi uchun kvadruple terapiya (vismut bilan) ishlatiladi. Biroq, ularning cheklovlari bor: antibiotik rezistentligi oshishi (2025 yilgi ma'lumotlar bo‘yicha, Evropada 30%), yon ta’sirlar (disbioz, osteoporoz, infeksiya xavfi oshishi) va remissiya davomiyligi qisqa. 2023-2026 yillardagi dolzarb tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, PPI ning uzoq muddatli qo‘llanilishi me'da shilliq pardasida metaplaziyani kuchaytirishi mumkin. Shu sababli, fizioterapiya (FT) kabi qo‘shimcha usullar dolzarblashmoqda. FT me'da qon aylanishini yaxshilaydi, yallig‘lanish mediatorlarini (IL-6, TNF-α, COX-2) kamaytiradi, parasimpatik tizimni faollashtiradi, gut-brain axisni regulyatsiya qiladi va hayot sifatini oshiradi. Masalan, 2025 yilgi meta-tahlillar akupunktura va massaj terapiyasini SAGda samarali deb ko‘rsatgan, simptomlarni 87-96% kamaytirgan va me'da funksiyasini yaxshilagan.
References
Mohammed, S.M., Al-Saedi, H.F.S., Mohammed, A.Q. et al. Mechanisms of Bleomycin-induced Lung Fibrosis: A Review of Therapeutic Targets and Approaches. Cell Biochem Biophys 82, 1845–1870 (2024). https://doi.org/10.1007/s12013-024-01384-9
2. Gu, X., Zhang, L., Yuan, H., & Zhang, M. (2023). Analysis of the efficacy of abdominal massage on functional constipation: A meta-analysis. Heliyon, 9(7), e18098. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e18098
3. He, J., Wang, H., Che, C., Wang, A., Nie, R., Tan, J., Jia, J., Liu, Z., Li, T., & Dong, G. (2025). Research Progress on the Efficacy and Mechanism of Acupuncture in Treating Chronic Gastritis. Diseases (Basel, Switzerland), 13(11), 363. https://doi.org/10.3390/diseases13110363
4. Zdrhova, L., Bitnar, P., Balihar, K., Kolar, P., Madle, K., Martinek, M., Pandolfino, J. E., & Martinek, J. (2023). Breathing Exercises in Gastroesophageal Reflux Disease: A Systematic Review. Dysphagia, 38(2), 609–621. https://doi.org/10.1007/s00455-022-10494-6
5. Nunan, D., Cai, T., Gardener, A. D., Ordóñez-Mena, J. M., Roberts, N. W., Thomas, E. T., & Mahtani, K. R. (2022). Physical activity for treatment of irritable bowel syndrome. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2022(6), CD011497. https://doi.org/10.1002/14651858.CD011497.pub2
6. Chitapanarux, T., Lertprasertsuke, N., & Toworakul, C. (2021). Efficacy and Safety of Fingerroot (Boesenbergia rotunda) Extract in Patients with Functional Dyspepsia: A Randomized, Placebo-Controlled Trial. Digestion, 102(4), 599–606. https://doi.org/10.1159/000510220
7. Mi, L., Weiai, L., Chang, S., Jingying, Z., Xuan, X., & Haolong, H. (2024). Complementary replacement therapy for chronic gastritis. IntechOpen. doi: 10.5772/intechopen.1003057
8. Melo, T. M., Cunha, F. L. L., Bezerra, L. M. R., Salemi, M., de Albuquerque, V. A., de Alencar, G. G., & de Siqueira, G. R. (2023). Abdominal and Diaphragmatic Mobility in Adults With Chronic Gastritis: A Cross-Sectional Study. Journal of chiropractic medicine, 22(1), 11–19. https://doi.org/10.1016/j.jcm.2022.05.004
9. Kalmykov S.A., Urdina G.S., Pelikh I.V. Study of the efficiency use of physical rehabilitation in patients with chronic gastritis // Pedagogics, Psychology, Medical-Biological Problems of Physical Training and Sports. 2014. № 9. P. 30–34.
10. Ferrer, A., Bueno, E., Vegas, A.I., Ca, I., Ruiz-Tovar, J. (2025). Irritable Bowel Syndrome. In: Ruiz-Tovar, J., Martín-Nieto, A. (eds) Physical Therapy for Gastrointestinal Disorders. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-83651-0_10
11. Qiu, Kaijie & Wang, Jie & Chen, Baiwen & Wang, Haibiao & Ma, Chenyang. (2020). The effect of breathing exercises on patients with GASTROEZOFAGEAL REFLYUKS KASALLIGI: A metaanalysis. Annals of Palliative Medicine. 9. 14-14. 10.21037/apm.2020.02.35.
12. Al-Beltagi, M., Saeed, N. K., Bediwy, A. S., El-Sawaf, Y., Elbatarny, A., & Elbeltagi, R. (2025). Exploring the gut-exercise link: A systematic review of gastrointestinal disorders in physical activity. World journal of gastroenterology, 31(22), 106835. https://doi.org/10.3748/wjg.v31.i22.106835
13. Severo, J. S., Silva, A. C. A. D., Santos, B. L. B. D., Reinaldo, T. S., Oliveira, A. M., Lima, R. S. P., Torres-Leal, F. L., Santos, A. A. D., & Silva, M. T. B. D. (2025). Physical Exercise as a Therapeutic Approach in Gastrointestinal Diseases. Journal of clinical medicine, 14(5), 1708. https://doi.org/10.3390/jcm14051708
14. Dilaghi, E., Carabotti, M., & Annibale, B. (2024). Perspectives on the current pharmacological strategies for chronic and atrophic gastritis: can more be done? Expert Opinion on Pharmacotherapy, 25(9), 1107–1110. https://doi.org/10.1080/14656566.2024.2373348
15. Tomaz de Magalhães, M., et al. (2023). Infrared Radiation in the Management of Musculoskeletal Conditions and Chronic Pain: A Systematic Review. MDPI. https://www.mdpi.com/2254-9625/12/3/24
16. Kalmykov, S.A., et al. (2014). Study of the efficiency use of physical rehabilitation in patients with chronic gastritis. ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/307786758_Study_of_the_efficiency_use_of_physical_rehabilitation_in_patients_with_chronic_gastritis
17. Cotler, H.B., et al. (2015). The Use of Low Level Laser Therapy (LLLT) For Musculoskeletal Pain. PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4743666/
18. Mi, L., et al. (2024). Complementary Replacement Therapy for Chronic Gastritis. IntechOpen. https://www.intechopen.com/chapters/1169275
19. Effects of infrared rays on chronic atrophic gastritis in rats (2026). Chinese Journal of Tissue Engineering Research. https://pesquisa.bvsalud.org/portal/resource/pt/wpr-407384
20. Therapeutic Laser for Digestive Health (2026). Laser Medicine. https://www.lasermedicine.co.uk/laser-therapy-services/health-optimisation/therapeutic-laser-digestive-health
21. Istamovich, R. J., Ergashovich, N. F., Kamol o’g’li, S. A., & Otabek o’g’li, N. F. (2025). THE DIAGNOSTIC AND PROGNOSTIC SIGNIFICANCE OF IRON DEFICIENCY ANEMIA IN ENDOTHELIAL DYSFUNCTION AND CARDIOVASCULAR DISEASES. AMERICAN JOURNAL OF APPLIED MEDICAL SCIENCE, 3(4), 106-110.