Abstract
Mazkur ilmiy maqolada qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda yurak-qon tomir asoratlarining klinik va funksional xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqot Samarqand davlat tibbiyot universiteti klinikasining Ichki kasalliklar bo‘limida 2024–2025-yillarda kuzatuv (observatsion) usulida olib borildi. Tadqiqotga 35–70 yosh oralig‘idagi 60 nafar 1 va 2-tur qandli diabet bilan og‘rigan bemor jalb qilindi. Barcha bemorlarda EKG, exokardiografiya, arterial bosim monitoringi, qon biokimyosi, glikozalangan gemoglobin (HbA1c) va lipid spektri ko‘rsatkichlari baholandi. Natijalarga ko‘ra, bemorlarda yurak-qon tomir asoratlari orasida arterial gipertenziya va diabetik kardiomiopatiya yetakchi o‘rin egalladi. Exokardiografik tekshiruvlarda chap qorincha gipertrofiyasi va diastolik disfunktsiya belgilari, EKGda esa ritm va repolyarizatsiya buzilishlari aniqlandi. HbA1c va lipid spektridagi o‘zgarishlar yurak-qon tomir tizimi shikastlanishining metabolik asoslarini ko‘rsatib berdi. Qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda yurak-qon tomir asoratlari kompleks va ko‘p omilli xarakterga ega bo‘lib, ularni erta aniqlash va kompleks nazorat qilish kasallik prognozini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega.
References
1. Jumaboyeva J., Kuldasheva M.M. Qandli diabet: asoratlari, davolash usullari va eng so‘nggi yangiliklar. Toshkent: TMA repozitoriyasi, 2025, 45–58.
2. Otaboyeva M.S., Qo‘ziboyeva S.I. Diabet va uning boshqaruvi. Iqro Indexing Journal, 2024, 12(3): 22–35.
3. Daminov A.T., Sa’dullayeva S.I., Ismoilova S.I. Samarqand viloyatida qandli diabet asoratlari uchrash chastotasi. Educational Research in Universal Sciences, 2025, 7(1): 100–107.
4. Z.A. Xalbayeva, B.S. G‘ayratov. Qandli diabetning 2 turi: zamonaviy davolash usullari va tadqiqotlari. Models and Methods for Increasing the Efficiency of Innovative Research, 2025, 14(4): 51–62.
5. S. Jo‘rayeva. Qandli diabet turlari, etiologiyasi va patogenezi, klinik kechishi. Modern Science and Research, 2025, 4(5): 1464–1466.
6. Qandli diabet kasalligining morfologik asoratlari. Journal of Science Innovative Research in Uzbekistan, 2023, 1(2): 8–18.
7. Islamova K.A., Karabaeva G.X. Qandli diabet kasalligi fonida yurak qon tomir tizimi kasalliklarining klinik kechuv xususiyatlari. Journal of Cardiorespiratory Research, 2020, 3: 59–62.
8. En Nasery A., Bouziane M., Haboub M., Rachida H. The Intersection of Diabetes and Cardiovascular Disease: Mechanisms, Risks, and Management. Scholars Journal of Applied Medical Sciences, 2025, 13(05): 1197–1201.
9. Cardiology of Uzbekistan editorial board. Giperglikemiya va yurak qon tomir asoratlari: klinik va profilaktik yondashuv. Cardiology of Uzbekistan, 2024, 1(4): 261–266.
10. Journal of Clinical and Preventive Cardiology. Cardiovascular Effects of Diabetes Mellitus: A Comprehensive Review. Lippincott Williams & Wilkins, 2024; DOI:10.4103/jcpc.jcpc_8_24.
11. American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes — 2022. Diabetes Care, 2022, 45(Suppl 1): S1–S266. (Xorijiy maqola)
12. Mach F., Baigent C., Catapano A.L., et al. ESC/EAS Guidelines for the Management of Dyslipidaemias. European Heart Journal, 2020, 41(1): 111–188. (Xorijiy)
13. Grundy S.M., Stone N.J., Bailey A.L., et al. 2018 AHA/ACC Guideline on the Management of Blood Cholesterol. Circulation, 2019, 139(25): e1082–e1143. (Xorijiy)
14. World Health Organization. Global Report on Diabetes. Geneva: WHO, 2021. (Xorijiy)
15. Henning R.J. Type 2 Diabetes Mellitus and Cardiovascular Disease. Future Cardiology, 2018, 14(6): 491–509. (Xorijiy)
16. DCCT Research Group. The Effect of Intensive Treatment of Diabetes on the Development and Progression of Long-Term Complications in Insulin Dependent Diabetes Mellitus. NEJM, 1993; 329(14): 977–986. (Xorijiy maqola)
17. UKPDS Group. Intensive Blood Glucose Control with Sulphonylureas or Insulin Compared with Conventional Treatment and Risk of Complications in Patients with Type 2 Diabetes. Lancet, 1998, 352: 837–853. (Xorijiy)
18. Beckman J.A., Creager M.A., Libby P. Diabetes and Atherosclerosis: Epidemiology, Pathophysiology, and Management. JAMA, 2002, 287(19): 2570–2581. (Xorijiy)
19. American Heart Association. Heart Disease and Stroke Statistics — 2025 Update. Circulation, 2025, 151(4): e1–e90. (Xorijiy statistik ma’lumot)
20. DeFronzo R.A., Ferrannini E., Zimmet P., et al. Diabetes Mellitus — A Fundamental and Clinical Text. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2015. (Xorijiy darslik)
21. Cohen T., Peled R., Liloia J. Insulin Resistance and Vascular Disease. Journal of Vascular Research, 2017, 54(2): 99–107. (Xorijiy)
22. Tentolouris N., Tsigos C., Moyssakis I., et al. Diabetic Cardiomyopathy: Facts and Figures. Journal of Diabetes and its Complications, 2018, 32(5): 445–452. (Xorijiy)