“GENDER ZO‘RAVONLIKNING BOLALAR PSIXOLOGIYASIGA TA’SIRI”

Abstract

Ushbu maqolada gender asosidagi zo‘ravonlikning bolalar psixologik rivojlanishiga ko‘rsatadigan qisqa va uzoq muddatli ta’siri tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO), UNICEF, UNFPA va Harvard Center on the Developing Child kabi xalqaro tashkilotlarning ilmiy ma’lumotlari asos qilib olindi. Maqola gender zo‘ravonlikning bolalarda emotsional buzilishlar, tashvish va depressiv holatlar, travma bilan bog‘liq stress buzilishi (PTSD), xulq-atvor muammolari, ijtimoiy izolyatsiya hamda kognitiv rivojlanishning sekinlashuviga olib kelishini ilmiy dalillar bilan yoritadi. Shuningdek, oilaviy zo‘ravonlikka guvoh bo‘lgan bolalarda diqqat va xotira pasayishi, o‘qish motivatsiyasining sustlashuvi hamda o‘smirlik davrida takroriy zo‘ravonlik modelini qabul qilish ehtimoli oshishi aniqlangan. Tadqiqotda Bronfenbrennerning ekologik modeli, oila tizimi nazariyasi va travma-informatsion yondashuv asosida gender zo‘ravonlikning psixologik mexanizmlari chuqur o‘rganilgan. Maqola shuningdek O‘zbekiston va boshqa mamlakatlar tajribasini taqqoslaydi hamda bolalar uchun psixologik reabilitatsiya, pedagoglar uchun travma-bo‘yicha tayyorgarlik, gender tenglikni ta’lim tizimiga integratsiya qilish kabi amaliy tavsiyalarni ilgari suradi. Tadqiqot natijalari gender zo‘ravonlikning bolalar psixikasiga ta’sirining ko‘lamini yoritish va ushbu global muammoni kamaytirishga qaratilgan kompleks siyosiy hamda ijtimoiy choralar zarurligini ko‘rsatadi.