Abstract
Ushbu maqolada elektr energiya tizimida nosimmetrik qisqa tutashuvlarning kelib chiqish sabablari, ularning tizimga ta’siri va bartaraf etish usullari tahlil qilinadi. Nosimmetrik qisqa tutashuvlar — fazalar orasidagi yoki faza va yer orasidagi oqimlarning muvozanatsizligi natijasida yuzaga keladigan elektr hodisalar bo‘lib, ular transformatorlar, generatorlar, uzatish liniyalari va boshqa asosiy qurilmalarning ishlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bunday holatlar tizimning barqarorligini pasaytiradi, energiya yo‘qotishlarni oshiradi va favqulodda holatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Maqolada zamonaviy himoya vositalari, jumladan, raqamli relalar, avtomatik izolyatsiya tizimlari va tezkor monitoring usullari yordamida nosimmetrik qisqa tutashuvlarni aniqlash, tahlil qilish va bartaraf etish strategiyalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada tizimdagi nosimmetrik oqimlarni modellashtirish, ularning dinamik xatti-harakatlarini baholash va xavfsiz elektr ta’minotini ta’minlash bo‘yicha nazariy va amaliy tavsiyalar taqdim etiladi. Ushbu tadqiqot natijalari elektr energiya tizimining barqarorligini oshirish, nosimmetrik qisqa tutashuvlardan keladigan zararlarni kamaytirish va zamonaviy energetika infratuzilmasini samarali boshqarish imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
References
1. Kundur, P. (2017). Power system stability and control (2nd ed.). McGraw-Hill Education.
2. Anderson, P. M., & Fouad, A. A. (2008). Power system control and stability (2nd ed.). Wiley-IEEE Press.
3. El-Saadany, E. F., Salama, M. M. A., & Tsuji, K. (2014). Digital relays and protection of power systems. Electric Power Systems Research, 108, 1–12. https://doi.org/10.1016/j.epsr.2013.08.012
4. IEEE Power & Energy Society. (2020). IEEE standard for electrical power system fault calculations (IEEE Std 141-2020). IEEE.
5. Glover, J. D., Sarma, M. S., & Overbye, T. J. (2016). Power system analysis and design (6th ed.). Cengage Learning.
6. Mustafakulov, А., Ahmadjonova, U., Jo'raeva, N., & Arzikulov, F. (2021). Свойства синтетических кристаллов кварца. Физико-технологического образование, (3).
7. Мустафакулов, А. А., Джуманов, А. Н., & Арзикулов, Ф. (2021). Альтернативные источники энергии. Academic research in educational sciences, 2(5), 1227-1232.
8. Арзикулов, Ф. Ф., & Мустафакулов, А. А. (2020). Возможности использования возобновляемых источников энергии в узбекистане. НИЦ Вестник науки.
9. Mustafakulov, A. A., & Arzikulov, F. (2020). Current State Of Wind Power Industry. American Journal of Engineering And Technology.(ISSN–2689-0984). Published: September, 14, 32-36.
10. Mustafakulov, A. A., Arzikulov, F. F., & Djumanov, A. (2020). Ispolzovanie Alternativno'x Istochnikov Energii V Gorno'x Rayonax Djizakskoy Oblasti Uzbekistana. Internauka: elektron. nauchn. jurn, 41, 170.
11. Арзикулов, Ф., Мустафакулов, А. А., & Болтаев, Ш. (2020). Глава 9. Рост кристаллов кварца на нейтронно-облученных затравках. ББК 60, (П75), 139.
12. Islomjon, I., & Fazliddin, A. (2025). EFFICIENCY OF MOBILE APPS IN HEALTHCARE: A CASE STUDY OF MED-UZ AI. Modern American Journal of Medical and Health Sciences, 1(2), 19-24.
13. Арзикулов, Ф. Ф., & Мустафакулов, А. А. (2021). Программное обеспечение, измеряющее мощност генератора энергии ветра.
14. Arzikulov, F., & Komiljonov, A. (2025). The role of artificial intelligence in personalized oncology: predictive models and treatment optimization. Academic Journal of Science, Technology and Education, 1(6), 24-33.
15. Mustafakulov, A. A., Arzikulov, F. F., & Dzhumanov, A. (2020). Use of Alternative Energy Sources in the Mountainous Areas of the Jizzakh Region of Uzbekistan. Internauka: electron. scientific. zhurn,(41 (170)).
16. Arzikulov, F., & Komiljonov, A. (2025). AI-powered diagnostic systems in radiology: enhancing precision, speed, and clinical decision-making. Academic Journal of Science, Technology and Education, 1(6), 16-23.
17. Solidjonov, D., & Arzikulov, F. (2021). WHAT IS THE MOBILE LEARNING? AND HOW CAN WE CREATE IT IN OUR STUDYING?. Интернаука, (22-4), 19-21.
18. Arzikulov, F., & Makhsudov, V. (2025). HOW TO CALCULATE OPERATIONS ON MATRICES USING EXCEL. Modern American Journal of Engineering, Technology, and Innovation, 1(2), 119-132.
19. Baxtiyorovna, E. D., Alisherovna, F. N., & Jurayeva, U. O. N. (2024). PROPERTIES OF ELECTRON AND NEUTRON THERAPY. Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and Nursing, 2(10), 137-141.
20. Базарбаев, М. И., & Сайфуллаева, Д. И. (2022). РахиǦ мов Б Т., Ж˲ раева З Р. Роль информационных техǦ нологий в медицине и биомедицинской инженеǦ рии в подготовке будущих специалистов в пеǦ риод цифровой трансформации в образовании. ТТА Ахборотномаси, 10(10), 8Ǧ13.
21. Марасулов, А. Ф., Базарбаев, М. И., Сайфуллаева, Д. И., & Сафаров, У. К. (2018). Подход к обучению математике, информатике, информационным технологиям и их интеграции в медицинских вузах.
22. Bazarbaev, M. I., & Sayfullaeva, D. I. (2025). WHEN ALGORITHMS MEET ANATOMY: UZBEKISTAN'S MEDICAL EDUCATION IN THE AGE OF TECHNOLOGY. Central Asian Journal of Medicine, (4), 35-39.
23. Izzatillaevna, S. D. (2025). USING MATHEMATIC-STATISTICAL METHODS IN MEDICAL RESEARCH FOR RAPID DIAGNOSIS. Web of Discoveries: Journal of Analysis and Inventions, 3(5), 71-74.
24. Gafforov, S., Nazarov, U., & Khalimbetov, G. (2022). On the Pathogenesis of Periodontal Disease in Mineral Metabolism Disorders. Central Asian Journal of Medical and Natural Science, 3(2), 131-136.
25. Gafforov, S., Nazarov, U., Khalimbetov, G., & Tuxtaxodjaevna, N. N. (2023). Oral Conditions with Pathologies of Connective Tissue Dysplasia.
26. Rashid, M. H., & Begum, S. (2019). Modeling and mitigation of asymmetrical short circuits in electrical power systems. International Journal of Electrical Power & Energy Systems, 104, 512–522. https://doi.org/10.1016/j.ijepes.2018.06.045
27. Farrokhabadi, M., Ramezani, M., & Fotuhi-Firuzabad, M. (2021). Intelligent protection strategies for distribution networks against asymmetrical faults. Electric Power Components and Systems, 49(2), 145–158. https://doi.org/10.1080/15325008.2020.1819002