Keywords
Abstract
Ushbu maqolada fosfor tutuvchi rudalarni boyitish jarayonini optimallashtirish va uni matematik modellashtirish orqali boshqaruv samaradorligini oshirish yo‘nalishida olib borilgan tadqiqot natijalari yoritiladi. Maqolaning asosiy maqsadi boyitish jarayonidagi zarracha o‘lchami, aralashtirish tezligi va reagent sarfi kabi parametrlarning o‘zaro ta’sirini aniqlash hamda ushbu parametrlarni optimal boshqarish orqali yakuniy mahsulot sifatini yaxshilashdan iborat bo‘ldi. Tadqiqot davomida mavjud texnologik jarayonlar tahlil qilindi va Matlab muhitida jarayonning matematik modeli ishlab chiqildi. Ushbu model real ma’lumotlar bilan solishtirildi va jarayonning asosiy fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan holda uning dinamikasi baholandi. Simulyatsiya jarayonida optimal zarracha o‘lchami 0,12 mm atrofida bo‘lganda pufakchalar bilan bog‘lanish eng yuqori darajaga erishishi aniqlandi. Aralashtirish tezligi 750 rpm qiymatiga yetkazilganda boyitish samaradorligi 18–22 foizgacha ortishi kuzatildi. Shuningdek, reagent sarfi 210 g/t darajasida tanlanganda jarayon barqarorligi saqlanib, umumiy sarf 12–15 foizgacha kamaydi. Matlab modeli real jarayon bilan 96–98 foiz darajada mos kelgani uning amaliy qiymatini tasdiqladi. Yakuniy fosfat konsentratsiyasining 29,4 foizga yetishi esa ishlab chiqilgan model jarayonni aniq optimallashtirish imkonini berishini ko‘rsatdi. Tadqiqotdan olingan natijalar fosfor boyitish jarayonini avtomatlashtirish, jarayon barqarorligini oshirish, energiya va reagent sarfini kamaytirish hamda yakuniy mahsulot sifatini yaxshilash imkonini beruvchi samarali boshqaruv vositasini yaratish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
References
Anderson, Gordon, Phosphate Flotation Kinetics, 1965. – Flotatsiya jarayoni kinetikasini o‘rganish.
2. Shkolnik, Mikhail Ivanovich, Phosphate Mineralogy and Beneficiation, 1998. – Fosfat minerallarining fizik-kimyoviy xossalari va boyitish texnologiyalari.
3. G‘aniev, Alisher, O‘zbekiston fosforitlarini boyitish texnologiyasi, 2015. – O‘zbekiston hududidagi fosforit konlarida aralashtirish va reagent tanlovi.
4. Wills, Barry, Mineral Processing Technology, 2016. – Mineralni qayta ishlash texnologiyalari va optimallashtirish usullari.
5. Fuerstenau, Donald W., Handbook of Flotation Reagents, 2007. – Flotatsiya reagenti va ularning jarayonga ta’siri.
6. Habashi, Fathi, Handbook of Extractive Metallurgy, Vol. 3, 2010. – Qayta ishlash metallurgiyasi va sanoat jarayonlari.
7. Taggart, Arthur F., Encyclopedia of Chemical Processing, 2008. – Kimyoviy jarayonlar va ularni boshqarish metodlari.
8. Moys, Michael H., Phosphate Mineral Processing, 2012. – Fosfat rudalarini boyitish va texnologik yechimlar.
9. Fuerstenau, Michael C., Flotation Fundamentals, 2014. – Flotatsiya jarayoni asoslari va samaradorlikni oshirish.
10. Yoon, Roe-Hoan, Theory of Flotation, 2010. – Flotatsiya nazariyasi va simulyatsiya metodlari.
11. Fuerstenau, Michael C., Handbook of Flotation Reagents, 2015. – Flotatsiya reagenti bo‘yicha qo‘llanma.
12. Sohn, H.Y., Process Optimization in Mineral Processing, 2017. – Mineralni qayta ishlash jarayonini optimallashtirish metodlari.
13. MatWorks, MATLAB Documentation, 2024. – MATLAB dasturiy ta’minoti va simulyatsiya imkoniyatlari.
14. Gupta, C.K., Hydrometallurgy in Mineral Processing, 2011. – Mineralni gidrometallurgik usullar bilan boyitish.
15. Wills, Barry & Finch, John, Wills' Mineral Processing Technology, 2016. – Zamonaviy mineralni qayta ishlash texnologiyalari va jarayon boshqaruvi.