RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA INSON HUQUQLARINING TA’MINLANISHI: SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING XAVFLARI, HUQUQIY TARTIBGA SOLINISHI VA NAZORAT MEXANIZMLARINING ILMIY TAHLILI
PDF

Keywords

Sun’iy intellekt, inson huquqlari, raqamli nazorat, kiberxavfsizlik, huquqiy mexanizmlar, diskriminatsiya, global standartlar, AI etikasi, shaxsiy hayot daxlsizligi.

Abstract

Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining globallashuv davrida inson huquqlariga ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan ta’siri chuqur tahlil qilingan. Maqolada sun’iy intellekt tizimlarining jadal rivojlanishi jarayonida yuzaga kelayotgan huquqiy bo‘shliqlar, mas’uliyatni belgilash mexanizmlarining noaniqligi, diskriminatsion algoritmlar, kiberjinoyatlar va raqamli nazorat orqali shaxsiy hayot daxlsizligiga solinayotgan tahdidlar ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, inson huquqlarini himoya qilishga qaratilgan milliy va xalqaro tashabbuslarning ahamiyati, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari tahliliy yondashuv asosida izohlanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, sun’iy intellektning xavfsiz va mas’uliyatli qo‘llanishi uchun global standartlar ishlab chiqish, davlatlararo hamkorlikni kuchaytirish hamda milliy qonunchilikni yangilash zarurligi asoslab beriladi.

PDF

References

Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi

2. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi

3. International Covenant on Civil and Political Rights https://www.refworld.org/legal/agreements/unga/1966/en/17703

4. Budapesht konvensiyasi

5. Yevropa Inson Huquqlari Konvensiyasi

6. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi

7. Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi

8. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi

9. “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, 02.07.2019 yildagi O‘RQ-547-son

10. “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 14.10.2024 yildagi PQ-358-son.

11. “Raqamli O’zbekiston - 2030” strategiyasi

12. G‘ulommamatova P. A. Kiberjinoyat huquqi : O‘quv qo‘llanma. – Toshkent : TDYU nashriyoti, 2025. – 144 b.

13. Goodall, N.J.(2018). “Can You Program Ethics into a Sel - Driving Car?”. IEEE Spectrum.

14. BBC News, (2020). “Uber’s self-driving operator charged over fatal crash”. https://www.bbc.com/news/technology-54175359

15. European Parliament, (2017). “Civil Law Rules on Robotics”. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu

16. Human Rights Watch. (2020). “China:Abuses of Facial Regocnition Systems”. Retrieved from https://www.hrw.org

17. Isaak, J., & Hanna, M, J. (2018). “Useer Data Privacy”Facebook, Cambridge Analytica, and Privacy Protection”. Computer.