Abstract
Maqolada ingliz va o‘zbek tillarida sun’iy intellekt (SI) bilan muloqot jarayonida yuzaga keladigan polipredikativ qurilmalarning funksional asimmetriyasi qiyosiy-lingvistik nuqtayi nazardan yoritiladi. Polipredikativlik bir kommunikativ birlik tarkibida ikki yoki undan ortiq predikativ markazning mavjudligi sifatida talqin qilinib, uning sintaktik shakli, semantik munosabatlari va pragmatik vazifalari o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqiladi. Ingliz tilidagi analitik vositalar, qat’iyroq so‘z tartibi va ochiq ifodalangan bog‘lovchilar o‘zbek tilidagi agglutinativ morfologiya, ravishdosh-sifatdosh shakllari hamda kontekstga tayanuvchi bog‘lanish usullari bilan qiyoslanadi. SI javoblarida sabab, shart, maqsad, izoh va ketma-ketlik munosabatlarining turlicha kodlanishi funksional asimmetriyaning muhim ko‘rinishi sifatida asoslanadi. Tadqiqot tavsifiy-qiyosiy tahlil, komponent tahlili va kontekstual-pragmatik sharhlash usullariga tayanadi. Maqolada keltirilgan misollar tahliliy modelni ko‘rsatish uchun tuzilgan; ular statistik korpus natijasi sifatida taqdim etilmaydi. Yakunda inglizcha va o‘zbekcha SI matnlarini baholashda predikativ markazlar soni bilan bir qatorda axborot tuzilishi, bog‘lanish vositalari va kommunikativ maqsadni ham hisobga olish zarurligi ta’kidlanadi.
References
Aijmer K., Altenberg B. Introduction // Advances in Corpus-Based Contrastive Linguistics: Studies in Honour of Stig Johansson / ed. by K. Aijmer, B. Altenberg. – Amsterdam: John Benjamins, 2013. – P. 1–6. – DOI: https://doi.org/10.1075/scl.54.02intro.
2. Biber D., Johansson S., Leech G., Conrad S., Finegan E. Longman Grammar of Spoken and Written English. – London: Longman, 1999. – 1204 p.
3. Comrie B. Aspect: An Introduction to the Study of Verbal Aspect and Related Problems. – Cambridge: Cambridge University Press, 1976. – 142 p.
4. Grice H. P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts / ed. by P. Cole, J. L. Morgan. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
5. Halliday M. A. K., Matthiessen C. M. I. M. Halliday’s Introduction to Functional Grammar. 4th ed. – London: Routledge, 2014. – 808 p.
6. Levinson S. C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983. – 420 p.
7. Quirk R., Greenbaum S., Leech G., Svartvik J. A Comprehensive Grammar of the English Language. – London: Longman, 1985. – 1779 p.
8. A MULTI-LAYER ANNOTATION MODEL FOR AN ENGLISH–UZBEK CORPUS OF COLLOQUIAL UNITS // Oriental Journal of Philology. – 2026. – URL: https://supportscience.uz/index.php/ojp/article/view/4768 (murojaat sanasi: 23.10.2026).
9. Normatova A. Predikativlik, predikatsiya va polipredikativlik tushunchalarining lingvistik mohiyati va o‘zaro munosabati // Ijtimoiy-gumanitar sohada ilmiy-innovatsion tadqiqotlar. – 2026. – J. 3, № 10. – B. 151–155. – DOI: https://doi.org/10.67227/h8zab315.
10. Suronova O. D. qizi. Ingliz va o‘zbek tillarida sun’iy intellekt diskursining lingvopragmatik xususiyatlari // Lingvotek: So‘z va Sun’iy Intellekt. – 2026. – № 2. – B. 12–18. – URL: https://lingvotek.adchti.uz/public/articles/view.php?id=42 (murojaat sanasi: 23.10.2026).
11. Artкова N. O‘zbek va ingliz tillarida to‘liqsiz gaplarning stilistik xususiyatlari va ijtimoiy-pragmatik funksiyalari // Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika. – 2025. – Maxsus son 4. – B. 300–304. – DOI: https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss4.