Abstract
Maqolada muzeyning jamiyat hayotidagi o‘rni ijtimoiy xotira, madaniy identiklik, uzluksiz ta’lim, ijtimoiy kapital va madaniy-iqtisodiy rivojlanish nuqtayi nazaridan tizimli tahlil qilinadi. Xalqaro muzeylar kengashi (ICOM) tomonidan 2022-yilda qabul qilingan yangi ta’rif, YUNESKOning 2015-yilgi tavsiyasi hamda “yangi muzeyshunoslik” yo‘nalishidagi tadqiqotlar asosida muzeyning zamonaviy ijtimoiy funksiyalari modeli taklif etiladi. O‘zbekiston Respublikasida muzey sohasining me’yoriy-huquqiy asoslari va 2021–2025-yillardagi statistik ko‘rsatkichlari qiyosiy tahlil qilinib, muzeylarning ijtimoiy samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
O‘zbekiston Respublikasining “Muzeylar to‘g‘risida”gi Qonuni (2021-yil 26-noyabrdagi O‘RQ-732-son Qonun bilan kiritilgan qo‘shimchalar bilan) // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/1391728
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 12-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasining “Muzeylar to‘g‘risida”gi Qonunini ro‘yobga chiqarish uchun zarur bo‘lgan normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash haqida”gi 68-son qarori // lex.uz.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 19-dekabrdagi “Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4068-son qarori // lex.uz.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 6-apreldagi “Turizm, sport va madaniy meros sohalarida davlat boshqaruvi tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6199-son Farmoni // lex.uz.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni // lex.uz.
6. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b.
7. ICOM. Museum Definition / Extraordinary General Assembly of ICOM, Prague, 24 August 2022. – URL: https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/
8. UNESCO. Recommendation concerning the Protection and Promotion of Museums and Collections, their Diversity and their Role in Society. – Paris: UNESCO, 2015.
9. Bennett T. The Birth of the Museum: History, Theory, Politics. – London; New York: Routledge, 1995. – 278 p.
10. Duncan C. Civilizing Rituals: Inside Public Art Museums. – London; New York: Routledge, 1995. – 178 p.
11. Bourdieu P., Darbel A. The Love of Art: European Art Museums and their Public. – Cambridge: Polity Press, 1991. – 266 p.
12. Vergo P. (ed.) The New Museology. – London: Reaktion Books, 1989. – 230 p.
13. Hooper-Greenhill E. Museums and the Interpretation of Visual Culture. – London; New York: Routledge, 2000. – 216 p.
14. Hein G.E. Learning in the Museum. – London; New York: Routledge, 1998. – 203 p.
15. Falk J.H., Dierking L.D. The Museum Experience Revisited. – Walnut Creek, CA: Left Coast Press, 2013. – 416 p.
16. Weil S.E. Making Museums Matter. – Washington, DC: Smithsonian Institution Press, 2002. – 273 p.
17. Sandell R. Museums, Prejudice and the Reframing of Difference. – London; New York: Routledge, 2007. – 224 p.
18. Silverman L.H. The Social Work of Museums. – London; New York: Routledge, 2010. – 184 p.
19. Simon N. The Participatory Museum. – Santa Cruz, CA: Museum 2.0, 2010. – 388 p.
20. Janes R.R. Museums in a Troubled World: Renewal, Irrelevance or Collapse? – London; New York: Routledge, 2009. – 216 p.
21. Юренева Т.Ю. Музееведение: учебник для высшей школы. – М.: Академический проект, 2003. – 560 с.
22. Шляхтина Л.М. Основы музейного дела: теория и практика. – М.: Высшая школа, 2005. – 183 с.
23. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida madaniyat va san’at muassasalari faoliyati: press-reliz. – Toshkent, 28.07.2025. – URL: https://stat.uz
24. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida madaniyat va san’atning asosiy ko‘rsatkichlari (2025-yil uchun): press-reliz. – Toshkent, 30.07.2026. – URL: https://stat.uz
25. O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi. Muzeylar sohasida 2025-yilda amalga oshirilgan ishlar sarhisobi muhokama qilindi. – 13.01.2026. – URL: https://gov.uz/oz/madaniymeros/news/view/119493
26. Muzeylar: an’ana, novatsiya va renovatsiya integratsiyasida: xalqaro ilmiy-amaliy anjuman to‘plami / mas’ul muharrirlar: J.X. Ismailova, A.F. Ismailov, L.G. Levteyeva. – Toshkent: O‘zR FA O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi, 2024. – 445 b.
27. Halbwachs M. Les cadres sociaux de la mémoire. – Paris: Félix Alcan, 1925. – 404 p.
28. Nora P. Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire // Representations. – 1989. – No. 26. – P. 7–24.
29. Anderson B. Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. – London: Verso, 1983. – 160 p.
30. Putnam R.D. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. – New York: Simon & Schuster, 2000. – 541 p.
31. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistondagi eng ommabop muzeylar: axborot. – 2024. – URL: https://stat.uz
32. O‘zbekiston muzeylarida eksponatlarning umumiy soni (Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida) // Afisha.uz. – 27.08.2025.