JAMIYAT HAYOTIDA MUZEYLARNING IJTIMOIY-MADANIY AHAMIYATI: NAZARIY-METODOLOGIK TAHLIL VA O‘ZBEKISTON TAJRIBASI
PDF

Keywords

muzey, ijtimoiy xotira, madaniy meros, milliy identiklik, muzey pedagogikasi, ijtimoiy kapital, madaniy turizm, raqamlashtirish, inklyuzivlik.

Abstract

Maqolada muzeyning jamiyat hayotidagi o‘rni ijtimoiy xotira, madaniy identiklik, uzluksiz ta’lim, ijtimoiy kapital va madaniy-iqtisodiy rivojlanish nuqtayi nazaridan tizimli tahlil qilinadi. Xalqaro muzeylar kengashi (ICOM) tomonidan 2022-yilda qabul qilingan yangi ta’rif, YUNESKOning 2015-yilgi tavsiyasi hamda “yangi muzeyshunoslik” yo‘nalishidagi tadqiqotlar asosida muzeyning zamonaviy ijtimoiy funksiyalari modeli taklif etiladi. O‘zbekiston Respublikasida muzey sohasining me’yoriy-huquqiy asoslari va 2021–2025-yillardagi statistik ko‘rsatkichlari qiyosiy tahlil qilinib, muzeylarning ijtimoiy samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

PDF

References

O‘zbekiston Respublikasining “Muzeylar to‘g‘risida”gi Qonuni (2021-yil 26-noyabrdagi O‘RQ-732-son Qonun bilan kiritilgan qo‘shimchalar bilan) // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/acts/1391728

2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 12-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasining “Muzeylar to‘g‘risida”gi Qonunini ro‘yobga chiqarish uchun zarur bo‘lgan normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash haqida”gi 68-son qarori // lex.uz.

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 19-dekabrdagi “Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4068-son qarori // lex.uz.

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 6-apreldagi “Turizm, sport va madaniy meros sohalarida davlat boshqaruvi tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6199-son Farmoni // lex.uz.

5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni // lex.uz.

6. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b.

7. ICOM. Museum Definition / Extraordinary General Assembly of ICOM, Prague, 24 August 2022. – URL: https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/

8. UNESCO. Recommendation concerning the Protection and Promotion of Museums and Collections, their Diversity and their Role in Society. – Paris: UNESCO, 2015.

9. Bennett T. The Birth of the Museum: History, Theory, Politics. – London; New York: Routledge, 1995. – 278 p.

10. Duncan C. Civilizing Rituals: Inside Public Art Museums. – London; New York: Routledge, 1995. – 178 p.

11. Bourdieu P., Darbel A. The Love of Art: European Art Museums and their Public. – Cambridge: Polity Press, 1991. – 266 p.

12. Vergo P. (ed.) The New Museology. – London: Reaktion Books, 1989. – 230 p.

13. Hooper-Greenhill E. Museums and the Interpretation of Visual Culture. – London; New York: Routledge, 2000. – 216 p.

14. Hein G.E. Learning in the Museum. – London; New York: Routledge, 1998. – 203 p.

15. Falk J.H., Dierking L.D. The Museum Experience Revisited. – Walnut Creek, CA: Left Coast Press, 2013. – 416 p.

16. Weil S.E. Making Museums Matter. – Washington, DC: Smithsonian Institution Press, 2002. – 273 p.

17. Sandell R. Museums, Prejudice and the Reframing of Difference. – London; New York: Routledge, 2007. – 224 p.

18. Silverman L.H. The Social Work of Museums. – London; New York: Routledge, 2010. – 184 p.

19. Simon N. The Participatory Museum. – Santa Cruz, CA: Museum 2.0, 2010. – 388 p.

20. Janes R.R. Museums in a Troubled World: Renewal, Irrelevance or Collapse? – London; New York: Routledge, 2009. – 216 p.

21. Юренева Т.Ю. Музееведение: учебник для высшей школы. – М.: Академический проект, 2003. – 560 с.

22. Шляхтина Л.М. Основы музейного дела: теория и практика. – М.: Высшая школа, 2005. – 183 с.

23. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida madaniyat va san’at muassasalari faoliyati: press-reliz. – Toshkent, 28.07.2025. – URL: https://stat.uz

24. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida madaniyat va san’atning asosiy ko‘rsatkichlari (2025-yil uchun): press-reliz. – Toshkent, 30.07.2026. – URL: https://stat.uz

25. O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi. Muzeylar sohasida 2025-yilda amalga oshirilgan ishlar sarhisobi muhokama qilindi. – 13.01.2026. – URL: https://gov.uz/oz/madaniymeros/news/view/119493

26. Muzeylar: an’ana, novatsiya va renovatsiya integratsiyasida: xalqaro ilmiy-amaliy anjuman to‘plami / mas’ul muharrirlar: J.X. Ismailova, A.F. Ismailov, L.G. Levteyeva. – Toshkent: O‘zR FA O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi, 2024. – 445 b.

27. Halbwachs M. Les cadres sociaux de la mémoire. – Paris: Félix Alcan, 1925. – 404 p.

28. Nora P. Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire // Representations. – 1989. – No. 26. – P. 7–24.

29. Anderson B. Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. – London: Verso, 1983. – 160 p.

30. Putnam R.D. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. – New York: Simon & Schuster, 2000. – 541 p.

31. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistondagi eng ommabop muzeylar: axborot. – 2024. – URL: https://stat.uz

32. O‘zbekiston muzeylarida eksponatlarning umumiy soni (Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida) // Afisha.uz. – 27.08.2025.