Keywords
Abstract
Mazkur maqolada o‘smirlarda zo‘ravonlik xulq-atvorining shakllanishiga ta’sir etuvchi psixologik, ijtimoiy-psixologik va oilaviy omillar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. O‘smirlik davrining emotsional beqarorlik, mustaqillikka intilish, o‘zini namoyon etish, shaxsiy identifikatsiyaning shakllanishi va tengdoshlar tomonidan tan olinish ehtiyojining kuchayishi bilan bog‘liq psixologik xususiyatlari zo‘ravonlik xulq-atvorining yuzaga kelish shart-sharoitlari bilan o‘zaro aloqada ko‘rib chiqilgan. Zo‘ravon xulq-atvorning shakllanishida emotsional regulyatsiya qiyinchiliklari, impulsivlik, frustratsiyaga chidamlilikning pastligi, dushmanlikka asoslangan kognitiv ustanovkalar, empatiyaning yetarlicha rivojlanmaganligi, o‘zini nazorat qilishdagi qiyinchiliklar, oiladagi nizolar, qattiq yoki izchil bo‘lmagan tarbiya, ota-ona va farzand o‘rtasidagi emotsional yaqinlikning sustligi, tengdoshlar bosimi, bullying va kiberbullying kabi omillarning ahamiyati ochib berilgan.
References
1. Bandura A. Ijtimoiy o‘rganish nazariyasi. – Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1977. – 247 b.
2. Bandura A. Fikr va faoliyatning ijtimoiy asoslari: ijtimoiy-kognitiv nazariya. – Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1986. – 617 b.
3. Bronfenbrenner U. Inson rivojlanish ekologiyasi: tabiat va dizayn bo‘yicha tajribalar. – Cambridge: Harvard University Press, 1979. – 330 b.
4. Crick N.R., Dodge K.A. Bolalarning ijtimoiy moslashuvida ijtimoiy axborotni qayta ishlash mexanizmlari: sharh va takomillashtirilgan konsepsiya // Psychological Bulletin. – 1994. – 115-jild, 1-son. – B. 74–101.
5. Dodge K.A. Ijtimoiy bilish va bolalarning agressiv xulq-atvori // Child Development. – 1980. – 51-jild, 1-son. – B. 162–170.
6. Eisenberg N., Spinrad T.L. Emotsiya bilan bog‘liq o‘zini boshqarish: tushunchani aniqlashtirish // Child Development. – 2004. – 75-jild, 2-son. – B. 334–339.
7. Gross J.J. Emotsiyalarni boshqarish: hozirgi holat va istiqbollar // Psychological Inquiry. – 2015. – 26-jild, 1-son. – B. 1–26.
8. Olweus D. Maktabdagi bullying: biz nimalarni bilamiz va nima qilishimiz mumkin? – Oxford: Blackwell, 1993.
9. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti. Zo‘ravonlik va salomatlik bo‘yicha jahon hisoboti. – Jeneva: JSST, 2002.