MOLIYA BOZORIDAGI TAVAKKALCHILIKLARNI BAHOLASH VA BOSHQARISHDA STATISTIK INDIKATORLARNING ROLI
PDF

Keywords

moliya bozori, tavakkalchilik, statistik indikatorlar, standart og‘ish, tavakkal ostidagi qiymat (VaR), beta koeffitsienti, volatillik, GARCH modeli, stress-test.

Abstract

Ushbu maqolada moliya bozorida yuzaga keladigan turli xil tavakkalchiliklarni (bozor, kredit, likvidlik va operatsion tavakkalchiliklar) baholash va boshqarishda qo‘llaniladigan statistik indikatorlarning ilmiy-nazariy va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Standart og‘ish, dispersiya, variatsiya koeffitsienti, korrelyatsiya va kovariatsiya, beta koeffitsienti, Sharp va Sortino koeffitsientlari, tavakkal ostidagi qiymat (VaR) va shartli tavakkal ostidagi qiymat (CVaR), shuningdek GARCH turkumidagi ekonometrik modellar kabi zamonaviy statistik vositalarning imkoniyatlari, ularning O‘zbekiston moliya bozori sharoitida qo‘llanilishining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, statistik indikatorlar tizimini rivojlantirish moliyaviy institutlarning tavakkalchilikni erta aniqlash va boshqarish salohiyatini sezilarli darajada oshirishi mumkin.

PDF

References

Markowitz, H. (1952). Portfolio Selection. The Journal of Finance, 7(1), 77–91.

2. Sharpe, W. F. (1994). The Sharpe Ratio. The Journal of Portfolio Management, 21(1), 49–58.

3. Jorion, P. (2007). Value at Risk: The New Benchmark for Managing Financial Risk (3rd ed.). McGraw-Hill (New York, AQSH).

4. Rockafellar, R. T., & Uryasev, S. (2000). Optimization of Conditional Value-at-Risk. Journal of Risk, 2(3), 21–41.

5. Bollerslev, T. (1986). Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity. Journal of Econometrics, 31(3), 307–327.

6. Karimova, I.R. (2022). Tijorat banklarida kredit tavakkalchiligini statistik baholash metodologiyasi. O‘zbekiston iqtisodiyoti tahlili.

7. Yusupova, D.A. (2023). Rivojlanayotgan bozorlarda moliyaviy tavakkalchilikni boshqarishning zamonaviy usullari. Toshkent.

8. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Moliyaviy barqarorlik sharhi. CBU Press (Toshkent). https://cbu.uz/uz/statistics

9. Bazel bank nazorati qo‘mitasi. (2019). Bazel III: Bozor tavakkalini hisoblash uchun qayta ko‘rib chiqilgan uslubiyot. Xalqaro hisob-kitoblar banki (Bazel, Shveytsariya). https://www.bis.org

10. Xalqaro valyuta fondi (IMF). (2024). Global Financial Stability Report. IMF Publications (Washington, AQSH). https://www.imf.org