Abstract
Bolalar onkologiyasida davolash natijalari yaxshilangani sari uzoq muddatli funksional oqibatlar, nogironlik va reabilitatsiya masalalarining ahamiyati ortadi. Ushbu maqolaning maqsadi O‘zbekistonda bolalar va o‘smirlar orasidagi xavfli o‘smalar bilan bog‘liq nogironlik ko‘rsatkichlari dinamikasini tahlil qilish va tibbiy-ijtimoiy hamda psixologik-pedagogik reabilitatsiyaning amaliy ehtiyojini yoritishdan iborat. Tahlilda 2012–2022 yillardagi onkologik registr, hududiy bo‘linmalar va rasmiy statistik ma’lumotlardan foydalanilgan; 0–14 hamda 15–17 yosh guruhlari bo‘yicha kasallanish, o‘lim va nogironlik ko‘rsatkichlari o‘rganilgan [1] [2]. 2018 yilda 808 nafar yangi bemor qayd etilgan bo‘lsa, 2022 yilda bu ko‘rsatkich 881 nafarni tashkil etgan. Dispanser nazoratida turgan bolalar soni shu davrda 4047 nafardan 4907 nafargacha oshgan. Xavfli o‘smali bolalar orasida nogironlik ulushi 2018 yildagi 34,34% dan 2022 yilda 56,06% gacha ko‘tarilgan [3] [4]. Hududlar kesimida ko‘rsatkichlarning katta tafovuti aniqlangan: ayrim hududlarda nogironlik rasmiylashtirilishi juda past, boshqalarida esa juda yuqori bo‘lgan. Bunday farq faqat kasallik og‘irligi bilan izohlanmasligi, ro‘yxatga olish, monitoring va tibbiy-ijtimoiy ekspertiza amaliyotidagi turlicha yondashuvlar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin [5] [6]. Bolada onkologik kasallikning oqibati faqat o‘smaga qarshi davolash bilan tugamaydi; harakat, o‘qish, psixologik moslashuv, oilaviy va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash ham uzoq muddatli natijaga kiradi. Standartlashtirilgan nogironlik monitoringi va individual reabilitatsiya marshrutini shakllantirish davolashdan keyingi hayot sifatini yaxshilash uchun zarur. Nogironlik ko‘rsatkichining o‘sishi avtomatik ravishda kasallikning og‘irlashganini anglatmaydi; tirik qolishning yaxshilanishi, kech oqibatlarning faolroq aniqlanishi va ekspertiza qamrovi ham bu raqamga ta’sir qiladi [7] [8]. Shuning uchun epidemiologik tahlilda kasallanish va dispanser kuzatuvi bilan birga funksional cheklovlarning turi va reabilitatsiyaga real ehtiyoj ham qayd etilishi kerak. Bir xil mezonlar hududlar o‘rtasidagi farqlarni aniqroq talqin qilishga imkon beradi. Bu yondashuv resurslarni ehtiyojga mos va adolatliroq rejalashtirishga yordam beradi [9] [10].
References
Умиров Ш.Н., Гофур-Ахунов М.А., Мустафоев Т.Қ. Перспективы развития детской онкологической службы в Республике Узбекистан (обзор литературы) // Бюллетень Ассоциации Врачей. – Ташкент, 2019. – №2. – С. 143–150.
2. Умиров Ш.Н. Злокачественные заболевания как проблема современной медицины // Клиническая и экспериментальная медицина: материалы научно-практической конференции. – Тюмень, 2019. – С. 167–169.
3. Умиров Ш.Н., Гафур-Ахунов М.А. Динамика и уровень заболеваемости злокачественными заболеваниями среди детей г. Ташкента.
4. Умиров Ш.Н., Абдухакимов А.Н. Эпидемиологические особенности заболеваемости злокачественных новообразований детского населения Ташкентской области // Вестник «Педиатрия». – Ташкент, 2019. – №4. – С. 5–7.
5. Umirov Sh.N., Gafur-Axunov M.A., Yigialiev A.B. A Comparative analysis of disability indicators and the State of medical and Social Rehabilitation of disabled people as a result of malignant neoplasms of childhood in Tashkent // American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences. – 2024. – Vol. 2, Issue 2.
6. Умиров Ш.Н., Гафур-Ахунов М.А. Повышение роли ВОП в раннем выявлении и профилактике злокачественных новообразований среди детей: методические рекомендации. – Ташкент, 2021.
7. Умиров Ш.Н. Злокачественные заболевания среди детей как медико-социальная проблема // Второй международный форум по онкологии и радиологии. – Москва, 2019. – С. 272.
8. Умиров Ш.Н., Гофур-Ахунов М.А., Мустафоев Т.Қ. Основные показатели детской онкологической службы в Республике Узбекистан // XI съезд онкологов и радиологов стран СНГ и Евразии. – Казань, 2020. – С. 10–11.
9. Умиров Ш.Н., Гофур-Ахунов М.А., Саидов Х.Х. Динамика и уровень заболеваемости злокачественными заболеваниями среди детей в г. Ташкенте // XI съезд онкологов и радиологов стран СНГ и Евразии. – Казань, 2020. – С. 12.
10. Умиров Ш.Н., Назарматов У.Э., Исламов Ш.Х. Медико-социальная реабилитация и показатели инвалидности при злокачественных новообразованиях у детей г. Ташкента // Сборник статей симпозиума «Актуальные проблемы в онкологии». – Душанбе, 2023. – С. 227–229.