Abstract
Yurak yetishmovchiligi yurak-qon tomir tizimining keng tarqalgan va klinik jihatdan murakkab sindromlaridan biri bo‘lib, yurakning organizm metabolik ehtiyojlarini qondiradigan darajada qon haydash yoki to‘qimalarning normal perfuziyasini ta’minlash qobiliyati buzilishi bilan tavsiflanadi. Kasallikning rivojlanishida arterial gipertenziya, yurak ishemik kasalligi, miokard infarkti, kardiomiopatiyalar, yurak klapanlari patologiyasi, aritmiyalar, qandli diabet va buyrak kasalliklari muhim o‘rin tutadi. Zamonaviy klinik amaliyotda yurak yetishmovchiligini faqat simptomlar asosida aniqlash yetarli emas; uning etiologiyasi, chap qorincha ejeksiya fraksiyasi, gemodinamik holat, buyrak funksiyasi, elektrolitlar muvozanati va hamroh kasalliklar kompleks baholanishi zarur. Mazkur maqolada yurak yetishmovchiligining zamonaviy diagnostik mezonlari, klinik-funksional tasnifi, instrumental va laborator tekshiruvlarning ahamiyati, shuningdek farmakoterapiyaning asosiy yo‘nalishlari tahlil qilindi. Ayniqsa, ejeksiya fraksiyasi pasaygan yurak yetishmovchiligida angiotenzin retseptorlari va neprilizin ingibitori, beta-adrenoblokatorlar, mineralokortikoid retseptor antagonistlari hamda natriy-glyukoza kotransportyor-2 ingibitorlaridan tashkil topgan kompleks terapiyaning o‘rni yoritildi. Ejeksiya fraksiyasi biroz pasaygan va saqlangan yurak yetishmovchiligida SGLT2 ingibitorlarining klinik samaradorligi hamda ularning qandli diabet mavjud yoki mavjud emasligidan qat’i nazar qo‘llanish imkoniyatlari ko‘rib chiqildi. Diuretiklar esa, asosan, suyuqlik to‘planishi va dimlanish belgilarini nazorat qilishga qaratilgan simptomatik vosita sifatida baholandi. Tahlil natijalari yurak yetishmovchiligini davolashda monoterapiyadan ko‘ra patofiziologik mexanizmlarning turli bo‘g‘inlariga bir vaqtning o‘zida ta’sir qiluvchi kompleks yondashuv muhimligini ko‘rsatadi. Farmakoterapiya samaradorligi klinik simptomlar, gospitalizatsiyalar soni, jismoniy faollik, hayot sifati, buyrak funksiyasi va uzoq muddatli yurak-qon tomir prognozi orqali baholanishi lozim. Erta tashxis, individual davolash strategiyasi, preparatlarni o‘z vaqtida titrlash va muntazam monitoring yurak yetishmovchiligi bilan bog‘liq asoratlarni kamaytirishning muhim shartlaridir.
References
1. McDonagh T.A., Metra M., Adamo M., et al. 2023 Focused Update of the 2021 ESC Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure. European Heart Journal. 2023;44(37):3627–3639.
2. McDonagh T.A., Metra M., Adamo M., et al. 2021 ESC Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure. European Heart Journal. 2021;42(36):3599–3726.
3. McDonagh T.A., Metra M., Adamo M., et al. 2023 Focused Update of the 2021 ESC Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure. European Journal of Heart Failure. 2024;26(1):5–17.
4. Heidenreich P.A., Bozkurt B., Aguilar D., et al. 2022 AHA/ACC/HFSA Guideline for the Management of Heart Failure. Circulation. 2022;145(18):e895–e1032.
5. Solomon S.D., McMurray J.J.V., Claggett B., et al. Dapagliflozin in Heart Failure with Mildly Reduced or Preserved Ejection Fraction. New England Journal of Medicine. 2022;387:1089–1098.
6. Anker S.D., Butler J., Filippatos G., et al. Empagliflozin in Heart Failure with a Preserved Ejection Fraction. New England Journal of Medicine. 2021;385:1451–1461.
7. McMurray J.J.V., Solomon S.D., Inzucchi S.E., et al. Dapagliflozin in Patients with Heart Failure and Reduced Ejection Fraction. New England Journal of Medicine. 2019;381:1995–2008.
8. Packer M., Anker S.D., Butler J., et al. Cardiovascular and Renal Outcomes with Empagliflozin in Heart Failure. New England Journal of Medicine. 2020;383:1413–1424.
9. McMurray J.J.V., Packer M., Desai A.S., et al. Angiotensin–Neprilysin Inhibition versus Enalapril in Heart Failure. New England Journal of Medicine. 2014;371:993–1004.
10. Zannad F., McMurray J.J.V., Krum H., et al. Eplerenone in Patients with Systolic Heart Failure and Mild Symptoms. New England Journal of Medicine. 2011;364:11–21.
11. Pitt B., Zannad F., Remme W.J., et al. The Effect of Spironolactone on Morbidity and Mortality in Patients with Severe Heart Failure. New England Journal of Medicine. 1999;341:709–717.
12. Packer M., Coats A.J.S., Fowler M.B., et al. Effect of Carvedilol on Survival in Severe Chronic Heart Failure. New England Journal of Medicine. 2001;344:1651–1658.
13. Swedberg K., Komajda M., Böhm M., et al. Ivabradine and Outcomes in Chronic Heart Failure. New England Journal of Medicine. 2010;362:875–885.
14. Ponikowski P., Voors A.A., Anker S.D., et al. 2016 ESC Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure. European Heart Journal. 2016;37(27):2129–2200.
15. Januzzi J.L., Prescott M.F., Butler J., et al. Association of Change in N-Terminal Pro-B-Type Natriuretic Peptide Following Initiation of Sacubitril-Valsartan Treatment with Cardiac Structure and Function. JAMA. 2019;322(11):1095–1105.
16. Velazquez E.J., Morrow D.A., DeVore A.D., et al. Angiotensin–Neprilysin Inhibition in Acute Decompensated Heart Failure. New England Journal of Medicine. 2019;380:539–548.
17. Mebazaa A., Davison B., Chioncel O., et al. Safety, Tolerability and Efficacy of Up-Titration of Guideline-Directed Medical Therapies for Acute Heart Failure. The Lancet. 2022;400:1938–1952.
18. Fonarow G.C., Stough W.G., Abraham W.T., et al. Characteristics, Treatments, and Outcomes of Patients with Preserved Systolic Function Hospitalized for Heart Failure. Journal of the American College of Cardiology. 2007;50:768–777.
19. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Yurak-qon tomir kasalliklarini tashxislash va davolash bo‘yicha klinik tavsiyalar. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi nashriyoti; 2023. 112–138-b.
20. Abdullayev A.A., Karimov M.Sh. Ichki kasalliklar: kardiologiya. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi; 2022. 245–292-b.