БОЛАЛАРДА ЖИГАР ТРАНСПЛАНТАЦИЯСИДАН КЕЙИНГИ УЗОҚ МУДДАТЛИ ИММУНОСУПРЕССИВ ТЕРАПИЯ БИЛАН БОҒЛИҚ СОМАТИК ВА МЕТАБОЛИК АСОРАТЛАР ЭРТА ТАШХИСЛАШ ВА ПЕДИАТРИК КОРРЕКЦИЯ ТАМОЙИЛЛАРИ
PDF

Keywords

болалар, жигар трансплантацияси, иммуносупрессив терапия, такролимус, кальциневрин ингибиторлари, нефротоксиклик, артериал гипертензия, метаболик синдром, дислипидемия, инсулинрезистентлик, ўсиш, суяк минерал зичлиги, эрта ташхислаш.

Abstract

Жигар трансплантацияси терминал жигар етишмовчилиги ва бошқа оғир жигар касалликлари бўлган болаларда ҳаётни сақлаб қолувчи самарали даволаш усули ҳисобланади. Хирургик техника, интенсив терапия, инфекцион назорат ва иммуносупрессив даволашнинг такомиллашиши натижасида беморлар ҳамда трансплантатнинг узоқ муддатли яшовчанлиги сезиларли даражада ошди. Бироқ кальциневрин ингибиторлари, глюкокортикостероидлар ва бошқа иммуносупрессив препаратларни узоқ муддат қўллаш билан боғлиқ кумулятив ножўя таъсирлар педиатрик реципиентларда муҳим клиник муаммо бўлиб қолмоқда. Ушбу адабиётлар шарҳининг мақсади болаларда жигар трансплантациясидан кейинги узоқ муддатли иммуносупрессив терапия билан боғлиқ соматик ва метаболик асоратларни таҳлил қилиш, уларни эрта аниқлаш мезонларини тизимлаштириш ҳамда педиатрик коррекциянинг асосий тамойилларини белгилашдан иборат. PubMed маълумотлар базасида индексланган илмий мақолалар, систематик шарҳлар, когорт тадқиқотлари ва замонавий клиник тавсиялар таҳлил қилинди. Таҳлил натижалари узоқ муддатли иммуносупрессия нефротоксиклик, сурункали буйрак касаллиги, артериал гипертензия, углевод ва липид алмашинувининг бузилиши, ортиқча вазн ва семириш, посттрансплантацион метаболик синдром, ўсишнинг сусайиши ҳамда суяк минерал зичлигининг пасайиши билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини кўрсатди. Ушбу асоратларнинг аксарияти дастлаб субклиник кечиши сабабли антропометрик кўрсаткичлар, артериал қон босими, буйрак функцияси, глюкоза ва липид алмашинуви, суяк метаболизми ҳамда иммуносупрессантларнинг қондаги концентрациясини мунтазам назорат қилиш муҳим. Педиатрик коррекция трансплантат функциясини сақлаш, иммуносупрессияни индивидуаллаштириш, нефрологик ва кардиометаболик хавф омилларини эрта бартараф этиш, рационал овқатланиш ва жисмоний фаолликни таъминлашга асосланиши лозим. Иммуносупрессияни камайтириш ёки даволаш схемасини ўзгартириш фақат трансплантолог назоратида амалга оширилиши керак. Узоқ муддатли натижаларни яхшилаш учун мультидисциплинар кузатув зарур.

PDF

References

Perito ER, Chen JK, Danziger-Isakov LA, et al. AASLD/AST/NASPGHAN Practice Guideline on pediatric liver transplantation: Post-transplant management. Liver Transpl. 2026. doi:10.1097/LVT.0000000000000939.

2. Antala S, Halma J, Batsis I, et al. Development of multicenter consensus care plans for immunosuppression after pediatric liver transplant: Reducing variability, creating comparative efficacy opportunities. Liver Transpl. 2026.

3. Kelly DA, Bucuvalas JC, Alonso EM, et al. Long-term medical management of the pediatric patient after liver transplantation: 2013 practice guideline by the AASLD and AST. Liver Transpl. 2013;19(8):798–825.

4. Youssef D, Niazi A, Alkhouri N. Long-term complications in pediatric liver transplant recipients: What every pediatrician should know. Curr Pediatr Rev. 2016;12(3):209–221.

5. Bucuvalas JC, Alonso EM. Long-term outcomes after liver transplantation in children. Curr Opin Organ Transplant. 2008;13(3):247–251.

6. Bucuvalas J. Long-term outcomes in pediatric liver transplantation. Liver Transpl. 2009;15(Suppl 2):S6–S11.

7. Kelly D. Safety and efficacy of tacrolimus in pediatric liver recipients. Pediatr Transplant. 2011;15(1):19–24.

8. Perito ER, Lau A, Rhee S, Roberts JP, Rosenthal P. Metabolic syndrome components after pediatric liver transplantation: Prevalence and the impact of obesity and immunosuppression. Am J Transplant. 2016;16(6):1909–1916. doi:10.1111/ajt.13714.

9. Perito ER, Lau A, Rhee S, Roberts JP, Rosenthal P. Posttransplant metabolic syndrome in children and adolescents after liver transplantation: A systematic review. Liver Transpl. 2012;18:1009–1028.

10. Buytaert M, Braekman E, Van Overbeke K, et al. Post-transplant metabolic syndrome in pediatric liver transplant recipients: Contributors, screening, and management. Pediatr Transplant. 2025;29(8):e70218. doi:10.1111/petr.70218.

11. Vandewiele S, et al. A longitudinal study of long-term renal outcome after pediatric liver transplantation in relation to calcineurin inhibitor exposure. Pediatr Transplant. 2024;28(1):e14677. doi:10.1111/petr.14677.

12. Lacquaniti A, Campo S, Casuscelli Di Tocco T, et al. Acute and chronic kidney disease after pediatric liver transplantation: An underestimated problem. Clin Transplant. 2020;34(11):e14082. doi:10.1111/ctr.14082.

13. Perito ER, Mohammad S, Rosenthal P, et al. Posttransplant metabolic syndrome in the withdrawal of immunosuppression in pediatric liver transplant recipients (WISP-R) pilot trial. Am J Transplant. 2015;15(3):779–785. doi:10.1111/ajt.13024.

14. Hilk K, Zerofsky M, Rhee S, Rosenthal P, Perito ER. Center variation in screening for and management of metabolic syndrome in pediatric liver transplant recipients: A survey of SPLIT centers. Pediatr Transplant. 2019;23(3):e13347. doi:10.1111/petr.13347.

15. Chambers JH, Zerofsky M, Lustig RH, Rosenthal P, Perito ER. Diet and exercise in pediatric liver transplant recipients: Behaviors and association with metabolic syndrome. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2019;68(1):81–88. doi:10.1097/MPG.0000000000002150.

16. Hathout E, Alonso E, Anand R, et al. Post-transplant diabetes mellitus in pediatric liver transplantation. Pediatr Transplant. 2009;13(5):599–605. doi:10.1111/j.1399-3046.2007.00603.x.