METAFORA TIL SISTEMASINING KOGNITIV-SEMANTIK VA KOMMUNIKATIV BIRLIGI SIFATIDA
PDF

Keywords

metafora, til sistemasi, semantik derivatsiya, konseptual model, obraz maydoni, pragmatik funksiya, madaniy konnotatsiya, milliy-mental xoslik, o‘zbek tili, nemis tili, rus tili.

Abstract

Maqolada metaforaning til sistemasidagi maqomi o‘zbek, nemis va rus tilshunosligi materiallari asosida tadqiq etiladi. Metaforaning trop sifatidagi an’anaviy talqini uning nominativ, semantik, kognitiv, kommunikativ-pragmatik hamda lingvokulturologik vazifalari bilan bog‘liq zamonaviy qarashlar bilan uyg‘unlashtiriladi. Qiyosiy tahlilda metaforaning til va nutq, konvensional birlik va individual obraz, denotativ ma’no va madaniy konnotatsiya o‘rtasidagi munosabatni shakllantirishi ko‘rsatiladi. O‘zbek, nemis va rus tillaridagi yangi misollar orqali umumiy konseptual modellar va milliy-lisoniy ifodalanish farqlari aniqlanadi. Tadqiqot natijasida metafora tilning birgina sathiga mansub hodisa emas, balki leksik-semantik tizim, tafakkur, diskurs va madaniy xotirani bog‘lovchi ko‘p funksiyali mexanizm ekanligi asoslanadi.

PDF

References

Арутюнова Н.Д. Метафора и дискурс // Теория метафоры: сборник / общ. ред. Н.Д. Арутюновой, М.А. Журинской. — Москва: Прогресс, 1990. — С. 5–32.

2. Маслова В.А. Лингвокультурология: учебное пособие. — Москва: Академия, 2001. — 208 с.

3. Скляревская Г.Н. Метафора в системе языка / отв. ред. Д.Н. Шмелев. — Санкт-Петербург: Наука, 1993. — 152 с.

4. Телия В.Н. Русская фразеология: семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. — Москва: Языки русской культуры, 1996. — 288 с.

5. Большой фразеологический словарь русского языка / отв. ред. В.Н. Телия. — Москва: АСТ-Пресс Книга, 2006. — 784 с.

6. Jäkel O. Hypotheses Revisited: The Cognitive Theory of Metaphor Applied to Religious Texts // metaphorik.de. — 2002. — No. 2. — P. 20–42.

7. Jäkel O. Metaphern in abstrakten Diskurs-Domänen: Eine kognitiv-linguistische Untersuchung anhand der Bereiche Geistestätigkeit, Wirtschaft und Wissenschaft. — Frankfurt am Main: Peter Lang, 1997. — 346 S.

8. Mahmudov N. Termin, badiiy so‘z va metafora // O‘zbek tili va adabiyoti. — Toshkent, 2013. — № 4. — B. 3–8.

9. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. — Jizzax: Sangzor, 2006. — 92 b.

10. Weinrich H. Sprache in Texten. — Stuttgart: Klett, 1976. — 356 S.

11. Xudoyberganova D. Matnning mazmuniy tarkibida metaforalar // O‘zbek tili va adabiyoti. — Toshkent, 2012. — № 1. — B. 36.

12. O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 5 jildli / tahrir hay’ati E. Begmatov va boshq. — Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.

13. Duden. Redewendungen: Wörterbuch der deutschen Idiomatik. 4., neu bearbeitete und aktualisierte Auflage. — Berlin: Dudenverlag, 2013. — 928 S.