Abstract
Mazkur ilmiy tadqiqot kibermakonda xotin-qizlarga nisbatan sodir etilayotgan tazyiq va zo‘ravonlikning huquqiy tabiatini, uning xalqaro-huquqiy tartibga solinishi mexanizmlarini hamda rivojlangan davlatlar qonunchiligidagi himoya modellarini kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – texnologiya vositasida sodir etiladigan gender asosidagi zo‘ravonlik (technology-facilitated gender-based violence) institutining doktrinal mazmunini ochib berish, uning an’anaviy zo‘ravonlik shakllaridan farqlanuvchi kvalifikatsion belgilarini asoslash hamda xalqaro standartlarni milliy huquq tizimiga implementatsiya qilishning nazariy asoslarini ishlab chiqishdan iborat.
Maqolada BMT, Yevropa Ittifoqi va Yevropa Kengashi hujjatlari, jumladan CEDAW Qo‘mitasining 35-sonli umumiy tavsiyasi, GREVIOning 1-sonli umumiy tavsiyasi, 2024/1385-sonli Yevropa Ittifoqi Direktivasi hamda BMTning Kiberjinoyatchilikka qarshi konvensiyasi qiyosiy-huquqiy usulda tahlil etilgan. Shuningdek, Buyuk Britaniya, Avstraliya, AQSh, Janubiy Koreya, Germaniya, Fransiya, Italiya va Hindiston qonunchiligidagi kiberzo‘ravonlikka qarshi kurashish modellari o‘rganilib, ularning O‘zbekiston Respublikasi uchun retsepsiya qilinishi mumkin bo‘lgan elementlari ilmiy asoslangan.
References
CEDAW Committee. General recommendation No. 35 (2017) on gender-based violence against women. UN Doc. CEDAW/C/GC/35. // https://www.ohchr.org/en/documents/general-comments-and-recommendations/general-recommendation-no-35-2017-gender-based
2. Report of the Special Rapporteur on violence against women on online violence against women and girls. UN Doc. A/HRC/38/47, 18.06.2018. // https://www.ohchr.org/en/documents/thematic-reports/ahrc3847-report-special-rapporteur-violence-against-women-its-causes-and
3. GREVIO General Recommendation No. 1 on the digital dimension of violence against women. GREVIO(2021)20, 20.10.2021. // https://rm.coe.int/grevio-rec-no-on-digital-violence-against-women/1680a49147
4. Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence (CETS No. 210), 11.05.2011. // https://rm.coe.int/168008482e
5. Directive (EU) 2024/1385 of 14 May 2024 on combating violence against women and domestic violence, OJ L, 2024/1385. // https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1385/oj/eng
6. Regulation (EU) 2022/2065 on a Single Market For Digital Services (Digital Services Act). // https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng
7. United Nations Convention against Cybercrime, A/RES/79/243 of 24.12.2024, art. 16. // https://treaties.un.org/doc/Publication/CTC/Ch_XVIII_16.pdf
8. Convention on Cybercrime (ETS No. 185), Budapest, 23.11.2001. // https://rm.coe.int/1680081561
9. Global Digital Compact. Annex I to the Pact for the Future, UN, 2024. // https://www.un.org/pact-for-the-future/en/annex-i-global-digital-compact
10. Political declaration on the occasion of the thirtieth anniversary of the Fourth World Conference on Women. E/CN.6/2025/L.1. // https://www.gender.go.jp/international/int_kaigi/int_csw/pdf/chii69-g_01.pdf
11. UN Women. Accelerating efforts to tackle online and technology-facilitated violence against women and girls. — 2022. // https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2022/10/accelerating-efforts-to-tackle-online-and-technology-facilitated-violence-against-women-and-girls
12. UN Women ECA. The dark side of digitalization: Technology-facilitated violence against women in Eastern Europe and Central Asia. — 2023. // https://eca.unwomen.org/sites/default/files/2024-01/research-tf-vaw_full-report_24-january2.pdf
13. UNFPA. Technology-facilitated gender-based violence: data and measurement. // https://www.unfpa.org/resources/technology-facilitated-gender-based-violence-data-and-measurement
14. OHCHR. Tool on technology-facilitated gender-based violence. — 2025. // https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/women/genderandequality/2025-tool-technology-facilitated-gbv.pdf
15. EIGE. Cyber violence against women. // https://eige.europa.eu/gender-based-violence/cyber-violence-against-women
16. FRA. EU gender-based violence survey. — 2026. // https://fra.europa.eu/en/news/2026/eu-wide-survey-highlights-scale-psychological-economic-and-cyber-violence-against-women
17. EPRS. Combating gender-based violence: Cyber violence. PE 662.621. — 2021. // https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/662621/EPRS_STU(2021)662621_EN.pdf
18. EPRS. Cyberviolence against women in the EU. PE 767.146. — 2024. // https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2024/767146/EPRS_BRI(2024)767146_EN.pdf
19. Pew Research Center. The State of Online Harassment. — 2021. // https://www.pewresearch.org/internet/2021/01/13/the-state-of-online-harassment/
20. Plan International. Free to Be Online? — 2020. // https://plan-international.org/uploads/2022/02/sotwgr2020-execsummary-en-3.pdf
21. Security Hero. 2023 State of Deepfakes. // https://www.securityhero.io/state-of-deepfakes/
22. UNDP. Gender Digital Divide Assessment: Uzbekistan. — 2022. // https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2023-03/Final_Gender%20Digital%20Divide%20in%20Uzbekistan_d.pdf
23. Online Safety Act 2023 (UK), ss. 187–190. // https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2023/50/section/187
24. Online Safety Act 2021 (Australia), No. 76, 2021. // https://www.legislation.gov.au/C2021A00076/latest/text
25. ACMA – eSafety Commissioner. Annual Report 2023–24. // https://www.esafety.gov.au/sites/default/files/2024-10/ACMA-eSafety-annual-report-2023-24.pdf
26. TAKE IT DOWN Act, Public Law 119–12 (2025). // https://www.congress.gov/119/plaws/publ12/PLAW-119publ12.pdf
27. 15 U.S.C. § 6851 (VAWA 2022, § 1309). // https://uscode.house.gov/view.xhtml?req=(title:15%20section:6851%20edition:prelim)
28. Act on Special Cases concerning the Punishment of Sexual Crimes (Republic of Korea), arts. 14, 14-2, 14-3. // https://elaw.klri.re.kr/eng_mobile/viewer.do?hseq=68812&key=&type=new
29. Strafgesetzbuch (Germaniya), §§ 184k, 201a, 238. // https://www.gesetze-im-internet.de/stgb/__238.html
30. Code pénal (Fransiya), arts. 222-33, 222-33-2-2, 226-2-1. // https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000049312743
31. Legge 19 luglio 2019, n. 69 («Codice Rosso»), art. 10 (c.p. art. 612-ter). // https://www.gazzettaufficiale.it/atto/serie_generale/caricaArticolo?art.idArticolo=10&art.codiceRedazionale=19G00076
32. Ley Orgánica 10/2022 (Ispaniya), art. 3. // https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2022-14630
33. Information Technology (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rules 2021 (Hindiston). // https://www.meity.gov.in/static/uploads/2024/02/Information-Technology-Intermediary-Guidelines-and-Digital-Media-Ethics-Code-Rules-2021-updated-06.04.2023-.pdf
34. Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях, ст. 127-2. // https://prg.kz/document/print/?doc_id=37059864
35. Закон Кыргызской Республики от 27.04.2017 № 63 «Об охране и защите от семейного насилия». // https://cbd.minjust.gov.kg/4-2381/edition/14086/ru
36. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-sentabrdagi O‘RQ-561-son «Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonuni. // https://lex.uz/docs/-4494709
37. Пўлатова Ш.А., Муродов А.Ш. Зўравонликдан жабрланганлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва зўравонликнинг олдини олиш. — Т.: Baktria press, 2020. — 56 б.
38. Alimov S.K. Ayollarga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olishda kompleks tizimli yondashuv: xalqaro tajriba // Academic Research in Educational Sciences. — 2023. — Vol. 4, Issue 1. — B. 436–446.
39. Normatova Sh.A. Ayollarga nisbatan ishlatiladigan tazyiq va zo‘ravonliklar tushunchasi va uning o‘ziga xos jihatlari // Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. — B. 103–110.
40. Алмаматова М.Р. Ўзбекистонда аёл ва қизларга нисбатан зўровонликни олдини олишнинг ижтимоий-қонуний асослари. — Б. 292–294.
41. Сайдивалиева Х.Х., Хамракулов У.Ш. Хотин-қизларга қарши қаратилган зўравонлик шакли сифатида киберзўравонлик ва унинг турлари. — Т., 2023. // https://cdn.uza.uz/2023/07/28/10/27/ACpVa6SAGsKAs8DjJ13qzas8RaPB0IiE.pdf
42. Alieva K. Online gender-based violence in Uzbekistan: gaps in legislation and the path forward // Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук. — 2025. — Vol. 5, Issue 1s. — P. 352–363. // https://ilmiykutubxona.uz/id/eprint/405