Keywords
Abstract
Ushbu maqolada epiteliy to‘qimasining tuzilishi, morfofunksional xususiyatlari, tasnifi, organizmdagi asosiy biologik va fiziologik vazifalari hamda regeneratsion imkoniyatlari tahlil qilinadi. Epiteliy to‘qimasi organizmning tashqi muhit bilan chegarasini hosil qiluvchi, shuningdek, ichki a’zolar va bo‘shliqlar yuzasini qoplovchi ixtisoslashgan to‘qima sifatida muhim himoya va homeostatik funksiyalarni bajaradi. Uning hujayralari bir-biriga zich joylashishi, hujayralararo moddaning nisbatan kamligi, bazal membranaga tayanishi va apikal-bazal qutblanganligi bilan boshqa to‘qimalardan farqlanadi. Epiteliy tarkibida qon tomirlarining mavjud emasligi sababli oziqlanish asosan bazal membrana orqali biriktiruvchi to‘qimadan diffuziya yo‘li bilan amalga oshadi. Maqolada epiteliy to‘qimasining bir qavatli, ko‘p qavatli, ko‘p qatorli kiprikli va o‘zgaruvchan epiteliy kabi morfologik shakllari hamda ularning funksional ixtisoslashuvi yoritiladi. Bir qavatli yassi, kubsimon va silindrsimon epiteliylarning tuzilishi ularning so‘rish, sekretsiya, moddalar almashinuvi va transport jarayonlaridagi ishtirokini belgilaydi. Ko‘p qavatli epiteliy esa, ayniqsa, mexanik, kimyoviy va mikrobiologik ta’sirlarga uchraydigan sohalarda himoya funksiyasini bajaradi. Kiprikli epiteliy esa nafas yo‘llari va ayrim boshqa organlarda yuzadagi moddalarni tashishda muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, epiteliy to‘qimasining yuqori regeneratsion qobiliyati, bazal qatlam hujayralarining proliferatsiyasi va differensiallanishi hamda jarohatdan keyingi epitelizatsiya jarayonlari ko‘rib chiqiladi. Epiteliy regeneratsiyasi to‘qima yaxlitligini saqlash, tashqi muhitdan himoya qilish va organlarning normal faoliyatini tiklashda muhim mexanizm hisoblanadi.
References
To‘xtayev Q.R., Azizova F.X., Abdurahmonov M.A. va boshq. Gistologiya, sitologiya va embriologiya. — Toshkent: Hilol Media, 2022.
2. Mescher A.L. Junqueira’s Basic Histology: Text and Atlas. — 16th ed. — New York: McGraw-Hill Education, 2021.
3. Афанасьев Ю.И., Юрина Н.А., Котовский Е.Ф. и др. Гистология, эмбриология, цитология: учебник. — 6-е изд. — Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2016.
4. Pawlina W., Ross M.H. Histology: A Text and Atlas: With Correlated Cell and Molecular Biology. — 8th ed. — Philadelphia: Wolters Kluwer, 2020.
5. Zufarov K.A. Gistologiya. — Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2005.
6. Кузнецов С.Л., Мушкамбаров Н.Н. Гистология, цитология и эмбриология: учебник. — Москва: Медицинское информационное агентство, 2007.
7. Gartner L.P., Hiatt J.L. Color Textbook of Histology. — 4th ed. — Philadelphia: Elsevier, 2017.
8. To‘xtayev Q.R. Gistologiya, sitologiya va embriologiya. — Toshkent: IJOD-PRINT, 2023.
9. Юрина Н.А., Радостина А.И. Основы гистологии и эмбриологии. — Москва: Медицина, 2000.
10. Young B., O’Dowd G., Woodford P. Wheater’s Functional Histology: A Text and Colour Atlas. — 6th ed. — Philadelphia: Elsevier, 2014.
11. Tursunov E.A. Gistologiya: o‘quv qo‘llanma. — Toshkent, 2010.
12. Ульумбекова Е.А., Челышев Ю.А. Гистология: учебник. — Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2009.
13. Mescher A.L. Junqueira’s Basic Histology: Text and Atlas. — 15th ed. — New York: McGraw-Hill Education, 2018.
14. Qodirov E. Gistologiya, sitologiya, embriologiya. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2012.
15. Gartner L.P. Textbook of Histology. — 5th ed. — Elsevier, 2020.
16. Юшканцева С.И., Быков В.Л. Гистология, цитология и эмбриология: краткий атлас. — Санкт-Петербург: СОТИС, 2007.
17. To‘xtayev Q.R. Gistologiya, sitologiya va embriologiya. — Toshkent: Hilol Media, 2021.
18. Ross M.H., Pawlina W. Histology: A Text and Atlas. — 7th ed. — Philadelphia: Wolters Kluwer, 2016.
19. Абрикосов А.И., Струков А.И. Основы общей патологической анатомии. — Москва: Медицина.
20. Alberts B., Johnson A., Lewis J. et al. Molecular Biology of the Cell. — 6th ed. — New York: Garland Science, 2015.