BLOKCHEYN TEXNOLOGIYALARINING IQTISODIY MUNOSABATLARDAGI AHAMIYATI
PDF

Keywords

blokcheyn, raqamli iqtisodiyot, taqsimlangan reyestr, smart-kontrakt, tranzaksiya xarajatlari, raqamli aktivlar, FinTech, elektron tijorat, iqtisodiy munosabatlar.

Abstract

Ushbu maqolada blokcheyn texnologiyalarining iqtisodiy munosabatlardagi ahamiyati nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Blokcheynning taqsimlangan reyestr, shaffoflik, ma’lumotlar yaxlitligi, smart-kontraktlar va tranzaksiya xarajatlarini kamaytirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda tizimli, qiyosiy, statistik, kontent-tahlil va iqtisodiy-mantiqiy tahlil usullaridan foydalanilgan. Natijalar blokcheynning moliya, elektron tijorat, logistika, qishloq xo‘jaligi, davlat xizmatlari va ta’lim sohalarida iqtisodiy samaradorlikni oshirish imkoniyatiga ega ekanligini ko‘rsatdi. O‘zbekistonda texnologiyani joriy etishdagi infratuzilmaviy, huquqiy, kadrlar va kiberxavfsizlik bilan bog‘liq muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
PDF

References

1. Lei, C. F., & Ngai, E. W. T. (2023). Blockchain from the information systems perspective: Literature review, synthesis, and directions for future research. Information & Management, 60(7), 103856. https://doi.org/10.1016/j.im.2023.103856

2. Sharma, G. D., Tiwari, A. K., Chopra, R., & Dev, D. (2024). Past, present, and future of block-chain in finance. Journal of Business Research, 177, 114640. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2024.114640

3. Wu, H., Yao, Q., Liu, Z., Huang, B., Zhuang, Y., Tang, H., & Liu, E. (2024). Blockchain for finance: A survey. IET Blockchain, 4, 101–123. https://doi.org/10.1049/blc2.12067

4. Loannou, I., & Demirel, G. (2022). Blockchain and supply chain finance: A critical literature review at the intersection of operations, finance and law. Journal of Banking and Financial Technology, 6, 83–107. https://doi.org/10.1007/s42786-022-00040-1

5. Radanliev, P. (2024). The rise and fall of cryptocurrencies: Defining the economic and social values of blockchain technologies, assessing the opportunities, and defining the financial and cybersecurity risks of the Metaverse. Financial Innovation, 10, Article 1. https://doi.org/10.1186/s40854-023-00537-8

6. Aldasoro, I., Doerr, S., Gambacorta, L., Garratt, R., & Koo Wilkens, P. (2023). The tokenisation continuum. BIS Bulletin, No. 72. Bank for International Settlements.

7. Bank for International Settlements. (2023). Blueprint for the future monetary system: Improving the old, enabling the new. BIS Annual Economic Report 2023.

8. Budau, V., & Tourpe, H. (2024). ASAP: A conceptual model for digital asset platforms. IMF Working Paper WP/24/19. International Monetary Fund.

9. Lavayssière, X., & Zhang, N. (2024). Programmability in payment and settlement—Concepts and implications. IMF Working Paper WP/24/177. International Monetary Fund.

10. World Bank. (2023). World Bank is the first issuer on Euroclear’s new digital securities platform. World Bank.

11. World Bank. (2023). Digitalization and bond market efficiencies. World Bank Treasury.

12. International Monetary Fund. (2024). Global Financial Stability Report: Steadying the course—Financial markets navigate uncertainty. IMF.

13. OECD. (2021). OECD Digital Economy Outlook 2020. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/bb167041-en

14. World Bank. (2021). The Global Findex Database 2021: Financial inclusion, digital payments, and resilience in the age of COVID-19. World Bank.

15. Fröhlich, M., Waltenberger, F., Trotter, L., Alt, F., & Schmidt, A. (2022). Blockchain and cryptocurrency in human-computer interaction: A systematic literature review and research agenda. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction.

16. An, M., Fan, Q., Yu, H., & Zhao, H. (2023). Blockchain technology research and application: A systematic literature review and future trends. arXiv preprint. https://arxiv.org/abs/2306.14802

17. Saatbaeva, A. (2026). Blockchain technologies and crypto-assets: Mechanisms for protecting investor rights in the digital economy. Central Asian Journal of Academic Research, 4(5), 79–84.

18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2018). O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni va kripto-aktivlar aylanmasi sohasini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. 2018-yil 3-iyuldagi PQ-3832-son qaror. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

19. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2020). Raqamli O‘zbekiston — 2030 strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmon. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

20. O‘zbekiston Respublikasi. (2003). Axborotlashtirish to‘g‘risida. 2003-yil 11-dekabrdagi 560-II-son Qonun. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

21. O‘zbekiston Respublikasi. (2019). Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida. 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son Qonun. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

22. O‘zbekiston Respublikasi. (2022). Elektron tijorat to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

23. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2023). O‘zbekiston — 2030 strategiyasi to‘g‘risida. 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmon. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

24. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Annual Report of the Central Bank of the Republic of Uzbekistan 2025. Toshkent.

25. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Annual Report of the Central Bank of the Republic of Uzbekistan 2024. Toshkent.

26. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Perspectives for the development of retail payments based on bank cards in Uzbekistan. Toshkent.

27. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Payment system indicators. Toshkent.

28. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2026). Digital economy: Official statistics of Uzbekistan. Toshkent.

29. O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi. (2024). Kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi xizmatlar provayderlari faoliyatini amalga oshirishga litsenziyalar berilganligi uchun davlat boji miqdorlarini belgilash to‘g‘risida. 2024-yil 5-dekabrdagi 100-son buyruq.

30. O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi. (2024). Kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi xizmatlar provayderlari faoliyatini tartibga solish bo‘yicha normativ materiallar. Toshkent.