Vol. 5 No. 3 (2026), Articles
Vol. 5 No. 3 (2026)

IQLIM O’ZGARISHI SHAROITIDA MAGISTRAL KANALLARDA GIDROTEXNIK INSHOOTLAR GIDROMETRIK HISOB-KITOBLARINI TAKOMILLASHTIRISH (CHOVKAR KANALI MISOLIDA)

Articles
Published 2026-07-18
Ibodillayev Asadbek Anvar o’g’li,
“Romitan tuman suv yetkazib berish xizmati” DM mutaxassisi.
Jabborov Nurmat Kamolovich,
Ilmiy rahbar: “Romitan tuman suv yetkazib berish xizmati” DM rahbari o’rinbosari.
PDF

Keywords

Chovkar kanali, gidrometrik parrakcha, suv sarfi, gidropost, o’zan deformatsiyasi, suv tejamkorligi, jonli kesim, oqim tezligi.

Abstract

Ushbu ilmiy maqolada iqlim o‘zgarishi va suv resurslari tanqisligi sharoitida magistral kanallarda suv hisobini to‘g‘ri tashkil etish hamda oqim o‘lchovlari aniqligini oshirish muammolari tadqiq qilingan. Tadqiqot obyekti sifatida Buxoro viloyati Romitan tumanidagi “Chovkar” kanali va uning ichki suv olish inshootlari tanlab olingan. Kanaldagi amaldagi suv sarfini aniqlashda gidrometrik parrakcha (vertushka) uslubiyotidan foydalanib, dala-tajriba o‘lchovlari o‘tkazildi. O‘lchovlar asosida suv sathi (H) va suv sarfi (Q) o‘rtasidagi bog‘liqlik koordinatalari (Q=f(H)) qayta hisoblab chiqildi hamda eskirgan gidrometrik jadvallarni yangilash orqali filtratsion va operatsion suv yo‘qotishlarini kamaytirish strategiyasi taklif etildi.

PDF

References

1. O’zbekiston Respublikasi Suv xo’jaligi vazirligi normativ hujjatlari va yo’riqnomalari. Toshkent, 2022.

2. Arifjanov A.M. "Gidravlika va gidrologiya asoslari". Darslik, Toshkent, 2018.

3. Pavlovskiy N.N. "Gidravlicheskiy raschet otkritix kanalov i rusel". Moskva, 2015.

4. Mansurov S.R., Xodjayev A.A. "Irrigatsiya tizimlarida gidrometrik o’lchashlar aniqligini oshirish muammolari" Agro-ilm jurnali, №3, 2024.

5. Romitan tuman suv yetkazib berish xizmati arxiv ma’lumotlari va Chovkar kanalining loyiha pasporti, 2025

6.Serikbaev B.S., To'raev S.B. "Magistral kanallarda gidrometrik stvorlar aniqligini oshirish va gidropostlarni tarirovka qilish usullari". Agro-ilm jurnali, №2, 2023.

7.Matyakubov B.J., Ismoilov A.A. "Irrigatsiya tizimlarida raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan suv hisobi modullari". Suv xo'jaligi muammolari, №1, 2025.

8.Barayev A.P. "Ochiq o‘zanli kanallarda operatsion suv yo‘qotishlarini matematik modellashtirish". TIIAME ilmiy jurnali, №4, 2022.

9.Chow V.T. "Open-Channel Hydraulics". McGraw-Hill Book Company, New York, Reissued 2009. 10.Clemmens A.J., Wahl T.L. "Accuracy of Flumes and Weirs for Canal Discharge Measurement".

11.Journal of Irrigation and Drainage Engineering, Vol. 140, Issue 4, 2014.

1-ILOVA

Chovkar kanali gidrometrik hisob-kitoblarini avtomatlashtirish uchun ishlab chiqilgan MS Excel dasturiy moduli (Ushbu elektron dasturiy vositadan foydalanish, undagi hisoblash algoritmlarini real vaqt rejimida ko‘rish va yuklab olish uchun quyidagi bulutli resurs havolasi ustiga bosing).

Elektron yuklab olish havolasi:

https://docs.google.com/spreadsheets/d/1jfx8tOAyMjSwcdIx_9nlQ6CmQ8FxNegwAEUhRqKgpcQ/edit?usp=sharing