Vol. 5 No. 2 (2026), Articles
Vol. 5 No. 2 (2026)

PIRLS TALABLARI ASOSIDA O‘QUVCHILARNING NUTQ MADANIYATINI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI

Articles
Published 2026-06-17
Xamrayeva Guzal Xuroz qizi
Toshkent Kimyo Xalqaro Universiteti Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim metodikasi kafedrasi assistenti
PDF

Keywords

PIRLS, o‘qish savodxonligi, nutq madaniyati, kommunikativ kompetensiya, boshlang‘ich ta’lim, matn bilan ishlash, og‘zaki nutq, yozma nutq, xalqaro baholash, ta’lim sifati, tanqidiy fikrlash, lug‘at boyligi.

Abstract

Mazkur maqolada PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) xalqaro baholash dasturi talablari asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutq madaniyatini rivojlantirish imkoniyatlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda PIRLS tadqiqotining mohiyati, baholash konsepsiyasi, matn turlari va o‘qish jarayonlari (axborotni topish, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xulosa chiqarish, talqin va integratsiya qilish, baholash) yoritiladi, shuningdek bu jarayonlarning nutq madaniyati tarkibiy qismlari — to‘g‘rilik, aniqlik, izchillik, ifodalilik va muloqot etikasi — bilan o‘zaro bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, PIRLS reytingida yuqori natijalarga ega bo‘lgan Finlandiya, Rossiya va Singapur ta’lim tizimlaridagi tajriba o‘rganilib, ulardan O‘zbekiston boshlang‘ich ta’limi uchun foydali xulosalar chiqariladi. Tadqiqot natijalari PIRLS yondashuvi asosida tashkil etilgan o‘qish savodxonligi mashg‘ulotlarining o‘quvchilarda nutq madaniyati, kommunikativ kompetensiya va tanqidiy fikrlashni izchil rivojlantirishini ko‘rsatadi.

PDF

References

1. Ishmuhamedov R.X., Ziyomuhammadov B. Innovatsion texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini oshirish: o‘quv-uslubiy qo‘llanma. — Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU, 2011. — 116 b.

2. Tolipov O‘.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari. — Toshkent: Fan, 2006. — 162 b.

3. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Pedagogik texnologiya asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2004. — 84 b.

4. Mahmudov N. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2007. — 176 b.

5. Sariyev Sh.Q. Boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutqini o‘stirish metodikasi. — Toshkent: TDPU nashriyoti, 2013. — 138 b.

6. Mullis I.V.S., Martin M.O. PIRLS 2021 Assessment Framework. — Boston: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2019. — 60 p.

7. Mullis I.V.S., Martin M.O., Foy P., Hooper M. PIRLS 2016 International Results in Reading. — Boston: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2017. — 552 p.

8. Mullis I.V.S., Martin M.O. (eds.) Methods and Procedures: PIRLS 2021 Technical Report. — Boston: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2023. — 410 p.

9. Snow C.E. Reading for Understanding: Toward an R&D Program in Reading Comprehension. — Santa Monica, CA: RAND Corporation, 2002. — 132 p.

10. Alexander R.J. Towards Dialogic Teaching: Rethinking Classroom Talk. — 5th ed. — York: Dialogos, 2017. — 220 p.

11. Graham S., Perin D. Writing Next: Effective Strategies to Improve Writing of Adolescents in Middle and High Schools. — Washington, DC: Alliance for Excellent Education, 2007. — 64 p.

12. Facione P.A. Critical Thinking: What It Is and Why It Counts. — Millbrae, CA: Measured Reasoning LLC, 2011. — 28 p.

13. O‘zbekiston Respublikasi Davlat test markazi. PIRLS xalqaro tadqiqoti: milliy hisobot. — Toshkent, 2022.