Abstract
Mazkur maqolada giyohvand vositalarning noqonuniy aylanishiga qarshi kurashda Portugalia, Niderlandiya va Singapur kabi yetakchi xorijiy davlatlarning siyosati, huquqiy-normativ bazasi va amaliy natijalari qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot IMRAD metodologiyasi asosida qurilgan bo'lib, xalqaro hujjatlar, BMT Narkotiklar va Jinoyatchilik bo'yicha Boshqarmasi (UNODC) ma'lumotlari, hamda taniqli olimlarning asarlari manba sifatida foydalanilgan. O'zbekiston Respublikasining 2024-2028-yillarga mo'ljallangan Milliy strategiyasi doirasida xorijiy tajribani joriy etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
Xalqaro huquqiy hujjatlar
1. BMT Bosh Assambleyasi. (1961). Narkotik moddalar to'g'risidagi yagona konventsiya (1972-yilda o'zgartirishlar kiritilgan). Nyu-York: BMT.
2. BMT Bosh Assambleyasi. (1971). Psixotrop moddalar to'g'risidagi Konventsiya. Nyu-York: BMT.
3. BMT Bosh Assambleyasi. (1988). Narkotik va psixotrop moddalarning noqonuniy aylanishiga qarshi BMT Konventsiyasi (Vena Konventsiyasi). Nyu-York: BMT.
4. BMT Bosh Assambleyasi. (2009). International cooperation against the world drug problem. Rezolyutsiya A/Res/66/183. Nyu-York: BMT.
O'zbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlari
5. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. (2024-yil 6-may). PF-73-son. Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning noqonuniy aylanmasiga chek qo'yish orqali ularning aholi salomatligi va mamlakatimiz genofondiga salbiy ta'sirini bartaraf etish strategik chora-tadbirlari to'g'risida. Toshkent. lex.uz.
UNODC manbalari
6. UNODC. (2024). World Drug Report 2024. Viena: BMT Nashriyoti. unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2024.html
7. UNODC. (2024, 26-iyun). UNODC World Drug Report 2024: Harms of world drug problem continue to mount. Matbuot bayon, unis.unvienna.org.
8. UNODC. Drug Trafficking: Legal Framework. unodc.org/unodc/en/drug-trafficking/legal-framework.html
Ilmiy adabiyotlar
9. Goulão, J.C.B. (2001). Portuguese Drug Policy Model — asosiy tamoyillar. Lissabon: Portugalia Milliy Narkotiklar Muomalasi Instituti.
10. Grund, J.P. & Breeksema, J. (2013). Coffee Shops and Compromise: Separated Illicit Drug Markets in the Netherlands. Nyu-York: Open Society Foundations. opensocietyfoundations.org.
11. Transform Drug Policy Foundation. (2021). Drug Decriminalisation in Portugal: Setting the record straight. London: Transform. transformdrugs.org.
12. Busz, M. et al. (2024). Reframing Dutch drug policies: a new era for harm reduction. Harm Reduction Journal, 21(1). doi:10.1186/s12954-024-01071-1. Springer Nature.
13. Sato, M. (2023). Singapore's death penalty for drug trafficking: What the research says and doesn't. Monash University, Eleos Justice. monash.edu.
14. Van der Geest, V. et al. (2015). Drug Policy: The "Dutch Model". Crime and Justice, 44. doi:10.1086/681551. Chicago Journals.
15. Amundsen, E.J. et al. (2021). Lessons learned from the Amsterdam Cohort Studies among people who use drugs: a historical perspective. PubMed Central, PMC7789277. ncbi.nlm.nih.gov.
16. Hughes, C.E. & Stevens, A. (2015). 20 years of Portuguese drug policy - developments, challenges and the quest for human rights. BMC Health Services Research. PubMed Central, PMC8285857.
17. Murkin, G. (2021, yangilangan 2024). Drug Decriminalisation in Portugal: Setting the record straight. Transform Drug Policy Foundation, London.
Statistik va axborot manbalari
18. Knowledge at Wharton, Wharton Business School, University of Pennsylvania. (2023, 5-sentabr). Is Portugal's Drug Decriminalization a Failure or Success? The Answer Isn't So Simple. knowledge.wharton.upenn.edu.
19. Singapur Uy ishlari vazirligi. (2022). Findings from Recent Studies on the Death Penalty in Singapore. mha.gov.sg.
20. Singapur Uy ishlari vazirligi. (2025, avgust). Large Majority of People in the Region Agree That Singapore's Strict Laws Deter Drug Trafficking. mha.gov.sg.
21. Mann, B. (2024, 13-fevral). How Portugal got the number of fatal overdoses in the country to drop 80%. NPR News, Lissabon. npr.org.
22. Death Penalty Information Center. (2023). Singapore Announces Plans to Execute More Death-Sentenced Prisoners Convicted of Non-Violent Drug Offenses. deathpenaltyinfo.org.
23. Gazeta.uz. (2024, 8-may). O'zbekistonda giyohvandlik va narkojinoyatlarga qarshi kurash takomillashtiriladi. gazeta.uz/oz/2024/05/08/drugs/
24. Gazeta.uz. (2025, 9-iyul). O'zbekistonda narkotiklarga qarshi kurash sun'iy intellekt yordamida kuchaytiriladi. gazeta.uz.
25. Gazeta.uz. (2026, 28-yanvar). O'zbekistonda bir haftada 18 ta uyushgan jinoiy guruh aniqlanib, 123 kg narkotik musodara qilindi. gazeta.uz.
26. Columbia Journal of Transnational Law. (2025, 18-mart). International Drug Control Regime and Reforms. jtl.columbia.edu.