EKONOMETRIK MODELLARDA XATOLIKLARNING TASNIFI VA ULARNING IQTISODIY TAHLILGA TA'SIRI: NAZARIY VA AMALIY YONDASHUV (BUYUK BRITANIYA MAKROIQTISODIY MA'LUMOTLARI ASOSIDA)
PDF

Keywords

ekonometrika, regressiya tahlili, I-tur xatolik, II-tur xatolik, geteroskedastiklik, avtokorrelyatsiya, endogenlik, multikollinearlik, Gauss–Markov teoremasi, diagnostik testlar.

Abstract

Mazkur ilmiy maqolada ekonometrik modellashtirishda yuzaga keladigan xatoliklarning ilmiy tasnifi, ularning matematik-statistik tavsifi va iqtisodiy qaror qabul qilish jarayoniga ta'siri ko'rib chiqiladi. Xatoliklar ikki asosiy kategoriyaga ajratiladi: gipoteza tekshirish nazariyasidan kelib chiquvchi statistik xatoliklar (I-tur va II-tur) va model spetsifikatsiyasidagi kamchiliklar natijasida yuzaga keladigan tizimli xatoliklar. Amaliy tadqiqot qismida Buyuk Britaniyaning 2015–2024 yillardagi makroiqtisodiy ko'rsatkichlari asosida ko'p omilli regressiya modeli quriladi, mazkur model doirasida xatoliklarning diagnostik tahlili amalga oshiriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, inflyatsiya darajasi foiz stavkasiga statistik jihatdan muhim ta'sir ko'rsatib, β₁ = 0.554 qiymatga ega. YaIM o'sishi esa ushbu namunaviy kichik tanlamada statistik ahamiyatsizligi bilan II-tur xatolik ehtimolini yuzaga keltiradi. Maqolada diagnostik testlar (Breusch–Pagan, Durbin–Watson, VIF, Hausman) va ularning amaliy ilovasi muhokama qilinadi.
PDF

References

1. Angrist, J. D., & Pischke, J.-S. (2009). Mostly Harmless Econometrics: An Empiricist's Companion. Princeton University Press.

2. Durbin, J., & Watson, G. S. (1950). Testing for serial correlation in least squares regression. Biometrika, 37(3–4), 409–428.

3. Neyman, J., & Pearson, E. S. (1933). On the problem of the most efficient tests of statistical hypotheses. Philosophical Transactions of the Royal Society A, 231, 289–337.

4. Taylor, J. B. (1993). Discretion versus policy rules in practice. Carnegie-Rochester Conference Series on Public Policy, 39, 195–214.

5. Wooldridge, J. M. (2019). Introductory Econometrics: A Modern Approach (7th ed.). Cengage Learning.

6. Abdullayev, Yo., & Xolmatov, Sh. (2019). Ekonometrika asoslari. Toshkent: Iqtisodiyot nashriyoti.

7. Qodirov, D. (2020). Amaliy ekonometrika. Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.

8. Bank of England. (2024). Official Bank Rate History. https://www.bankofengland.co.uk/monetary-policy/the-interest-rate-bank-rate

9. UK Office for National Statistics. (2024). Consumer Price Inflation, UK. https://www.ons.gov.uk/economy/inflationandpriceindices

10. World Bank. (2024). United Kingdom GDP Growth (Annual %). https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=GB

11. Raximova Umida Ziyadullayevna Foreign Strategic Approaches to Optimizing the Innovative System of Regionalism. American Journal of Economics and Business Management. Vol. 8 Issue 4 | pp. 1652-1658 | ISSN: 2576-5973 (08.00.00, OAK Rayosatining 2024-yil 28- avgustdagi 360-son qarori)

12. Raximova Umida Ziyadullayevna. “Turizm infratuzilmasini innovatsion rivojlantirishdagi asosiy manbalar tahlili”. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. Ilmiy elektron jurnal. 7-son, iyul, 2024y.

13. Raximova Umida Ziyadullayevna. Turizm infratuzilmasining hozirgi holati. SERVIS jurnali, №4. 2024 й. (08.00.00; №20).

14. Raximova Umida Ziyadullayevna Mintaqada milliy turizmni innovasion rivojlanish tendensiyalari va barqarorligi tahlili. Journal of Science and education in agriculture. March 2025. Volume 3, Issue 3

15. Raximova Umida Ziyadullayevna. Mintaqa turizmi infrаtuzilmаsini innаvаtsiоn rivоjlаntirish strаtеgiyаlаri. “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali | 11-son. 1867-1877. 2025.

16. U. Z. Raximova. Turizm sohasini rivojlanishida turistik firma va tashkilotlarning ahamiyati. Academic Research in Educational Sciences. ISSN: 2181-1385 Volume 5 | Issue 5 | 2024.

17. U. Z. Raximova. The role of mathematics in the development of the tourism industry. // “Экономика и социум” халқаро журнали. – 2024 - №4(119). (11.00.00; №11).