O‘ZBEK VA TURK TILLARIDA O‘XSHATISH VOSITALARINING LEKSIK GRAMMATIK IFODALANISHI

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek va turk tillarida o‘xshatish ma’nosini ifodalovchi leksik-grammatik vositalarning lingvistik xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Turkiy tillarda o‘xshatish nutqning obrazliligini ta’minlovchi muhim stilistik vosita bo‘lib, uning grammatik ifodalanish shakllari tilning strukturasi va funksional imkoniyatlari bilan bog‘liqdir. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek tilidagi -day/-dek affikslari, kabi, singari hamda turk tilidagi gibi, kadar, sanki birliklarining semantik, grammatik va stilistik xususiyatlarini qiyosiy jihatdan o‘rganishdan iborat. Tadqiqot jarayonida qiyosiy-tipologik, semantik va kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek tilida o‘xshatishning morfologik ifoda vositalari faol bo‘lib, -day/-dek affikslari nutqda ixcham va obrazli tasvir yaratishda muhim rol o‘ynaydi. Turk tilida esa o‘xshatish asosan analitik birliklar orqali ifodalanib, gibi ko‘makchisi qiyosiy munosabatning asosiy ko‘rsatkichi sifatida qo‘llanadi. Shuningdek, kadar birliklari daraja va tenglik munosabatini ifodalasa, sanki birliklari tasavvuriy o‘xshatish ma’nosini yuzaga chiqaradi. Tadqiqot natijasida o‘zbek tilida o‘xshatishning morfologik modeli, turk tilida esa analitik vositalar ustunligi aniqlanib, turkiy tillarda o‘xshatish vositalarining tipologik xususiyatlari ilmiy jihatdan asoslab berildi.