Vol. 4 No. 4 (2026), Articles
Vol. 4 No. 4 (2026)

INGLIZ VA O'ZBEK BADIIY ASARLARIDA VATAN KONSEPTINING SEMANTIK VA ETIMOLOGIK IFODALANISHI

Articles
Published 2026-04-01
Mardiyev Tulkin Kulibayevich
Supervisor: PhD.dotsent
Murodova Sohiba Lochinovna
Samarkand State Institute of Foreign Languages Faculty of Foreign Languages of Payariq
PDF

Keywords

Vatan, semantika, etimologiya, qiyosiy tahlil, ingliz adabiyoti, o'zbek adabiyoti, badiiy matn, tilshunoslik, madaniyat, metafora, ramz, sinonimlar, leksik ma'no.

Abstract

Ushbu maqola ingliz va o'zbek badiiy asarlarida "vatan" konseptining semantik (mazmuniy) va etimologik (so'zning kelib chiqishi va qo'llanilishi) jihatdan qanday ifodalanganligini qiyosiy tahlil qiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi shuki, har ikki madaniyatda "vatan" tushunchasining mazmuniy kengayishi, uning bilan bog'liq bo'lgan lingvistik o'zgarishlar va badiiy matnlarda bu konseptning tasviriy vositalar orqali qanday aks etishini aniqlashdir. Maqolada "vatan" so'zining etimologik ildizlari, uning turli kontekstlarda shakllangan semantik maydonlari va shu maydonlar ichidagi ma'no qatlamlari (masalan, tug'ilgan joy, millat, ona til, madaniyat, qadriyatlar, ota-bobolar yerlari, ruhiy-emotsional bog'liqlik) ikki til va adabiyotda qiyoslanadi. Matnlarda "vatan" konseptini ifodalashda qo'llanilgan badiiy mahorat (metaforalar, ramziy obrazlar, epitetlar va boshqalar) ham tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, "vatan" tushunchasi har ikki adabiyotda ham nafaqat geografik makon, balki chuqur hissiy, ijtimoiy va madaniy ma'noga ega bo'lib, uning ifodalanishida lingvistik va badiiy vositalarning o'ziga xos jihatlari mavjud. Ushbu maqola "vatan" konseptining madaniyatlararo qabul qilinishi va badiiy ijodda uning aks etishining umumiy va o'ziga xos jihatlarini ochib berishga qaratilgan.

PDF

References

1. Erkin Vohidov. "Itob" (1976) - Vatan va uning tarixi, ajdodlar haqidagi fikrlarni o'z ichiga oladi.

2. T.S. Eliot. "The Waste Land" (1922) - Ushbu she'r vatan tushunchasini urushdan keyingi dunyo g'azabiga duch kelgan muhitda ko'rib chiqadi.

3. George Orwell. "Coming Up for Air" (1939) - Romanda o'zining tug'ilgan joyiga va o'zgarib borayotgan Angliyaga qarayotgan bosh qahramonning nostalgiyasi tasvirlangan.

4. Ismoilov, A. (2011). Oʻzbek adabiy tili tarixi: Semantika va lugʻat boyligi. Toshkent: Fan.

5. Jones, E. (2010). Exile and the Poetics of Home. Cambridge University Press.

6. Karimova, N. (2008). Oʻzbek adabiyotida Vatan mavzusi: XX asr boshlari. Toshkent: Maʼnaviyat.

7. Abdulla Oripov. "O'zbegim" (1998 yilda "Davr" gazetasida e'lon qilingan she'r) - O'zbek xalqi o'ziga xosligini, moddiy va ma'naviy boyligini madh etadi.

8. Cho'lpon. "Kecha va kunduz" (1930) - Shaxsiy taqdir va vatan taqdirining chambarchas bog'liqligini ko'rsatadi.

9. Rauf Parfi. "Oʻzligim" (1990-yilllar) - O'zbek adabiyotida milliy o'zlikni qidirish va anglash mavzularini chuqur tadqiq etadi.