Vol. 4 No. 3 (2026), Articles
Vol. 4 No. 3 (2026)

XO‘JA AHMAD YASSAVIYNING MA’NAVIY-AXLOQIY QARASHLARINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI

Articles
Published 2026-03-14
Norova Sevara Uyg‘un qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti, Pedagogika bo‘limi magistratanti
PDF

Keywords

Xo‘ja Ahmad Yassaviy, ma’naviy-axloqiy qarashlar, Devoni hikmat, nafs tarbiyasi, tasavvuf falsafasi, Qur’on va Sunnat, komil inson.

Abstract

Maqolada turkiy tasavvufning asoschisi Xo‘ja Ahmad Yassaviyning (1093–1166) ma’naviy-axloqiy qarashlarining ilmiy-nazariy asoslari chuqur tahlil qilinadi. Uning “Devoni hikmat” asaridagi hikmatlar Qur’oni Karim va Sunnatga asoslangan holda shariat, tariqat, haqiqat va ma’rifat bosqichlarida axloqiy tarbiya, nafs tarbiyasi, fazilatlar (qanoat, rostgo‘ylik, saxovat, kamtarlik) rivoji hamda illatlar (ochko‘zlik, takabburlik, korruptsiya) qoralanishini ko‘rsatadi. Yassaviy ta’limoti tasavvuf falsafasini turkiy xalq ruhiyatiga moslashtirib, komil inson shakllantirishning samarali modelini taklif etadi. Zamonaviy tadqiqotlarda uning g‘oyalari pedagogika, psixologiya va axloqshunoslikda dolzarb ekanligi ta’kidlanadi, yosh avlod tarbiyasi va milliy ma’naviyatni mustahkamlashda muhim manba sifatida baholanadi.

PDF

References

1. Yassaviy, X. (2004). Devoni hikmat (Yangi topilgan namunalar). Toshkent: Movarounnahr.

2. Haqqul, I. (2001). Ahmad Yassaviy. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti.

3. Juraev, Z. (2023). Glorifying human virtues and condemning corruption in Ahmad Yasawi’s “Diwan-i Hikmat”. Journal of History Culture and Art Research, 12(1), 26–37.

4. Sadikova, D.A. (2025). Xoja Ahmad Yassaviyning axloqiy qarashlarining barkamol shaxs tarbiyalashdagi ahamiyati. CyberLeninka.

5. Yoqubova, I. (2023). Ahmad Yassaviy hikmatlari haqida. Tadqiqotlar.uz, 2-to‘plam.

6. Qarshiyeva, Y.A. (2023). Ahmad Yassaviy qarashlarida odob-axloq g‘oyalarining psixologik talqini. InLibrary.uz.

7. Saifnazarov, I.S. (2023). Yassaviy merosi turkiy xalqlar ma’naviy hamjihatligini ta’minlovchi omil sifatida. Ilmiy xabarnoma. Seriya: Gumanitar tadqiqotlar.

8. Mannopov, I. (2025). Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi. Cogent Arts & Humanities.

9. Komilov, N. (1996). Tasavvuf. Toshkent: Yozuvchi.

10. Fitrat, A. (2000). Ahmad Yassaviy: Tanlangan asarlar (2-jild). Toshkent: Ma’naviyat.

11. Dustqorayev, B. (1994). Ahmad Yassaviy kim edi?. Toshkent: Xalq merosi.

12. Muxammadiyeva, S. (2022). Ahmad Yassaviyning ta’limiy-axloqiy qarashlaridan yosh avlod tarbiyasi. Jizzax davlat pedagogika universiteti.