Abstract
Semizlik XXI asrning eng dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammolaridan biri bo‘lib, uning tarqalishi yil sayin ortib bormoqda va u metabolik sindrom, 2-tip qandli diabet, arterial gipertenziya hamda yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanishining asosiy xavf omillaridan biri hisoblanadi. Konservativ davolash usullari ko‘p hollarda barqaror natija bermasligi sababli, so‘nggi yillarda bariatrik jarrohlik semizlikni davolashning eng samarali usullaridan biri sifatida keng qo‘llanilmoqda. Biroq operatsiyadan keyingi metabolik o‘zgarishlarning vaqt bo‘yicha dinamikasi va ularning klinik ahamiyati masalasi hali ham chuqur o‘rganishni talab etadi.
Ushbu tadqiqotning maqsadi bariatrik operatsiyalardan keyin bemorlarda metabolik ko‘rsatkichlar dinamikasini kompleks baholash va ularning klinik ahamiyatini aniqlashdan iborat bo‘ldi. Tadqiqot retrospektiv kuzatuv shaklida o‘tkazilib, semizlik tashxisi bilan bariatrik operatsiya bajarilgan bemorlarning klinik-laborator ma’lumotlari tahlil qilindi. Kuzatuv davomida tana massasi indeksi, och qoringa glyukoza, glikozillangan gemoglobin (HbA1c), insulin darajasi hamda lipid profili ko‘rsatkichlarining operatsiyadan oldingi va keyingi davrdagi o‘zgarishlari o‘rganildi.
Olingan natijalar bariatrik jarrohlikdan keyin bemorlarda tana vazni va tana massasi indeksining izchil kamayishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga uglevod almashinuvi ko‘rsatkichlari sezilarli darajada yaxshilandi, insulin rezistentligi pasaydi va lipid profilida ijobiy siljishlar kuzatildi. Eng yaqqol metabolik yaxshilanishlar operatsiyadan keyingi dastlabki 6–12 oy davomida qayd etildi. Bu holat bariatrik operatsiyalarning nafaqat restriktiv, balki metabolik ta’sir mexanizmlari bilan ham bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Shunday qilib, bariatrik jarrohlik semizlik bilan og‘rigan bemorlarda metabolik buzilishlarni korreksiya qilishda yuqori samaradorlikka ega bo‘lib, metabolik sindrom komponentlarini kamaytirishda muhim klinik ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari bariatrik operatsiyalarni semizlik va unga bog‘liq metabolik kasalliklarni kompleks davolash algoritmiga kengroq joriy etish maqsadga muvofiqligini ko‘rsatadi.
References
1. World Health Organization. Obesity and overweight. Geneva: WHO; 2023.
2. Angrisani L., Santonicola A., Iovino P., et al. Bariatric surgery worldwide 2018. Obesity Surgery. 2021;31(5):1929–1939.
3. Schauer P.R., Bhatt D.L., Kirwan J.P., et al. Bariatric surgery versus intensive medical therapy for diabetes — 5-year outcomes. New England Journal of Medicine. 2017;376(7):641–651.
4. Mingrone G., Panunzi S., De Gaetano A., et al. Bariatric–metabolic surgery versus conventional medical treatment in obese patients with type 2 diabetes. The Lancet. 2021;397(10271):293–304.
5. Courcoulas A.P., King W.C., Belle S.H., et al. Seven-year weight trajectories and health outcomes in the Longitudinal Assessment of Bariatric Surgery (LABS) study. JAMA Surgery. 2018;153(5):427–434.
6. Rubino F., Nathan D.M., Eckel R.H., et al. Metabolic surgery in the treatment algorithm for type 2 diabetes. Diabetes Care. 2016;39(6):861–877.
7. Sjöström L. Review of the key results from the Swedish Obese Subjects (SOS) trial. Journal of Internal Medicine. 2019;286(5):465–479.
8. Peterli R., Wölnerhanssen B.K., Peters T., et al. Effect of laparoscopic sleeve gastrectomy vs laparoscopic Roux-en-Y gastric bypass on weight loss. JAMA. 2018;319(3):255–265.
9. Brethauer S.A., Kim J., el Chaar M., et al. Standardized outcomes reporting in metabolic and bariatric surgery. Surgery for Obesity and Related Diseases. 2015;11(3):489–506.
10. Buchwald H., Avidor Y., Braunwald E., et al. Bariatric surgery: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2014;292(14):1724–1737.
11. Arterburn D.E., Telem D.A., Kushner R.F., Courcoulas A.P. Benefits and risks of bariatric surgery in adults. JAMA. 2020;324(9):879–887.
12. Mechanick J.I., Apovian C., Brethauer S., et al. Clinical practice guidelines for the perioperative nutrition, metabolic, and nonsurgical support of patients undergoing bariatric procedures. Endocrine Practice. 2019;25(12):1346–1359.
13. Adams T.D., Davidson L.E., Litwin S.E., et al. Weight and metabolic outcomes 12 years after gastric bypass. New England Journal of Medicine. 2017;377(12):1143–1155.
14. Purnell J.Q., Selzer F., Wahed A.S., et al. Type 2 diabetes remission after bariatric surgery. Diabetes Care. 2016;39(3):386–393.
15. Ikramuddin S., Korner J., Lee W.J., et al. Roux-en-Y gastric bypass vs intensive medical management for diabetes. JAMA. 2018;319(3):266–278.
16. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Semizlikni tashxislash va davolash bo‘yicha klinik tavsiyalar. Toshkent; 2022.
17. Dixon J.B., Zimmet P., Alberti K.G., Rubino F. Bariatric surgery: an IDF statement for obese Type 2 diabetes. Diabetic Medicine. 2019;28(6):628–642.
18. Lee W.J., Almulaifi A. Recent advances in bariatric/metabolic surgery. Annals of Gastroenterological Surgery. 2019;3(2):171–179.