Vol. 2 No. 6 (2026), Articles
Vol. 2 No. 6 (2026)

NAFAS YO‘LLARI SHILLIQ PARDALARINING TUZILISHI VA FUNKSIYALARI: ORGANIZMNING BIRINCHI HIMOYA TO‘SIG‘I SIFATIDA

Articles
Published 2026-02-08
Belyalova Liana Ernesovna
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 3-bosqich talabasi
Turamuradova Amirabonu Alisher qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 2-bosqich talabasi
Raximov Amir Akobirovich
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 4-bosqich talabasi
PDF

Keywords

nafas yo‘llari, shilliq parda, epiteliy, goblet hujayralari, silia, seroz bezlar, lokal immunitet, makrofaglar, limfotsitlar, dendritik hujayralar, himoya to‘sig‘i, filtratsiya, patogenlar, allergenlar, fiziologik vazifalar, respirator patologiya Kirish: Nafas yo‘llari shilliq pardalari (mukozalar) organizmning himoya tizimida markaziy o‘ringa ega bo‘lib, ularning asosiy vazifasi nafas olish yo‘llariga kiruvchi fizik, kimyoviy va biologik zararli omillardan himoya qilishdir. Nafas yo‘llari mukozasi epiteliy hujayralari, goblet hujayralari, seroz bezlar va silialardan tashkil topgan murakkab strukturaga ega bo‘lib, bu tarkibiy elementlar birgalikda havoni tozalash, namligini saqlash va issiqlik darajasini optimallashtirishga xizmat qiladi (Kirkpatrick, 2019; Kumar va boshq., 2020).

Abstract

Nafas yo‘llari shilliq pardalari – bu organizmning tashqi muhit bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqada bo‘lgan birinchi himoya to‘sig‘i bo‘lib, respirator tizimning optimal ishlashini ta’minlaydi. Shilliq pardalar epiteliy qatlamidan iborat bo‘lib, goblet hujayralari, seroz bezlar va silia bilan boyitilgan, bu esa nafas yo‘llarida kiruvchi patogenlar, chang zarrachalari, allergenlar va boshqa zararli moddalarni filtrlash va neytrallash imkonini yaratadi. Shuningdek, ularning tarkibida immunologik faollikka ega hujayralar – makrofaglar, limfotsitlar va dendritik hujayralar mavjud bo‘lib, ular lokal immun javobni boshqaradi. Shilliq pardalar nafas olish yo‘llarining namligini saqlash, havoni isitish va havoning kimyoviy tarkibini optimallashtirish kabi fiziologik vazifalarni ham bajaradi. Ushbu maqolada nafas yo‘llari shilliq pardalarining mikroskopik va makroskopik tuzilishi, ularning himoya va fiziologik funksiyalari, shuningdek, respirator patologiyalar paytida shilliq pardalarning roli va o‘zgarishlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shilliq pardalarning nafas yo‘llarini patogenlardan himoya qilishdagi markaziy o‘rni va ularning immunomodulyator xususiyatlarini ochib beradi.             

PDF

References

1. Fahy JV. Respiratory Tract Mucosa and Immune Function. N Engl J Med. 2018;378:157–168.

2. Kirkpatrick CH. Mucociliary Clearance and Respiratory Defense Mechanisms. J Clin Invest. 2019;129:516–528.

3. Kumar V, Abbas AK, Aster JC. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 10th ed. Philadelphia: Elsevier; 2020.

4. Schelegle ES. Structure and Function of Airway Epithelium. Physiol Rev. 2021;101:1–25.

5. Abbas AK, Lichtman AH, Pillai S. Basic Immunology: Functions and Disorders of the Immune System. 6th ed. Elsevier; 2022.

6. Фарходов, Ш.Ф. Неврология и иммунитет дыхательных путей. Тошкент: “Фан” ношриёти; 2017. 45–78 б.

7. Sato T, et al. Ciliary Dysfunction in Respiratory Diseases. Am J Respir Cell Mol Biol. 2020;63:145–158.

8. Salikhov T. Respirator tizimi va shilliq pardalarining fiziologiyasi. Toshkent: “Meditsina” nashriyoti; 2018. 12–60 b.

9. Crystal RG, et al. Airway Epithelium: Biology and Clinical Relevance. N Engl J Med. 2020;382:241–251.

10. Голубева, Н.В. Морфология и функции слизистой оболочки дыхательных путей. Москва: “Медицина” ношриёти; 2016. 33–72 б.

11. Rubin BK. Mucus Structure and Function in the Airways. Pediatr Pulmonol. 2018;53:90–99.

12. Wang H, et al. Goblet Cells and Airway Defense Mechanisms. Front Immunol. 2021;12:657–664.

13. Юнусов, Д.Т. Иммунобиология дыхательных путей человека. Самарканд: “SamMedPress”; 2019. 50–95 б.

14. Boucher RC. Airway Surface Liquid and Mucociliary Clearance. Annu Rev Physiol. 2019;81:301–320.