Abstract
Ushbu ilmiy maqola inson qon aylanish tizimida kechadigan gidrodinamik jarayonlarni chuqur tahlil qilishga va ularni zamonaviy kompyuter modellashtirish usullari yordamida o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda qon oqimining asosiy fizik xususiyatlari — tezlik profillari, bosim taqsimoti, yopishqoqlik, tomir devorlarida hosil bo‘ladigan kesuvchi kuchlar (shear stress) hamda ularning yurak-qon tomir tizimi fiziologiyasi va patologiyasi bilan bog‘liqligi ilmiy asosda yoritiladi.
Maqolada suyuqliklar mexanikasi qonunlariga asoslangan matematik modellar, xususan Navye–Stoks tenglamalari orqali qon oqimini tavsiflash usullari ko‘rib chiqiladi. Tomirlarning individual anatomik tuzilishini hisobga olgan holda uch o‘lchamli raqamli modellarni yaratish, tibbiy tasvirlash texnologiyalari (kompyuter tomografiya va magnit-rezonans tomografiya) ma’lumotlaridan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, hisoblash gidrodinamikasi (Computational Fluid Dynamics — CFD) usullarining biologik tizimlarga qo‘llanishi va ularning aniqlik darajasi baholanadi.
Tadqiqot natijalari qon tomirlarida stenoz, anevrizma, ateroskleroz va tromboz kabi patologik holatlarda qon oqimi rejimining qanday o‘zgarishini aniqlashga imkon beradi. Kompyuter modellashtirish orqali olingan ma’lumotlar klinik prognozlashda, xususan insult va miokard infarkti xavfini baholash, jarrohlik aralashuvlarini rejalashtirish hamda individual davolash strategiyalarini tanlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Ushbu ish zamonaviy tibbiyot va biofizika sohalarida kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning istiqbolli yo‘nalishlarini ochib beradi hamda qon aylanish tizimi kasalliklarini erta aniqlash va samarali davolashga ilmiy asos yaratadi.
References
1. Taylor, C.A., Figueroa, C.A. Patient-specific modeling of cardiovascular mechanics. – Annual Review of Biomedical Engineering, 2009.
2. Morris, P.D., et al. Computational fluid dynamics modelling in cardiovascular medicine. – Heart, 2016.
3. Humphrey, J.D., et al. Cardiovascular solid mechanics: Cells, tissues, and organs. – Springer, 2015.
4. Quarteroni, A., et al. Mathematical modeling of the cardiovascular system. – Springer, 2017.
5. Toshkent Tibbiyot Universiteti. Yurak-qon tomir kasalliklari va diagnostika asoslari. – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2020.
6. Gafforov, S., Nazarov, U., Khalimbetov, G., & Tuxtaxodjaevna, N. N. (2023). Oral Conditions with Pathologies of Connective Tissue Dysplasia.
7. Gafforov, S., Nazarov, U., & Khalimbetov, G. (2022). On the Pathogenesis of Periodontal Disease in Mineral Metabolism Disorders. Central Asian Journal of Medical and Natural Science, 3(2), 131-136.
8. Gafforov, S., Nazarov, U., Khalimbetov, G., & Yakubova, F. (2022). Centre for the Professional Development of Health Professionals under the Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan. NeuroQuantology, 20(5), 1433-1443.
9. Адилбекова, Д. С., Чориева, З. Ю., Исматуллаева, Г. Х., & Хаитмурадова, Г. П. (2020). Гистоморфологические изменения в желудочно-кишечном тракте потомства, рожденные от матерей с хроническим токсическим гепатитом. Евразийский вестник педиатрии».-2020, 1(4), 211-221.
10. Назарова, М., Адилбекова, Д., & Исаева, Н. (2021). Морфологическое состояние печени у потомства, в условиях хронического токсического гепатита у матери. Журнал биомедицины и практики, 1(1), 52-57.
11. Adilbekova, D. B., Khatamov, A. I., & Mansurova, D. A. (2020). Pulatov Kh. Kh. Morphological condition of the vascular-tissue structures of the stomach in offspring under chronic toxic hepatitis conditions in the mother.
12. Adilbekova, D. B. (2017). Morphological aspects of early postnatal development of the gastrointestinal tract and liver organs in offspring born to and nursed by females with chronic toxic hepatitis. Vestnik TMA, (4), 33-37.
13. Nazarova, M. B., & Dilorom, B. A. (2023). STUDY OF THE MORPHOLOGICAL CONDITION OF THE LIVER OF THE CHILD BORN IN THE CONDITIONS OF CHRONIC TOXIC HEPATITIS. Academic research in educational sciences, (1), 220-224.
14. Назарова, М. Б., & Адилбекова, Д. Б. (2023). Изучение морфологического состояния печени потомства, рожденные в условиях хронического токсического гепатита у матери. Academic research in educational sciences, (1), 213-219.
15. Bakhtierovna, A. D. (2016). A morphological state of vascular tissue structures of the small bowelin the generation born to mothers with chronic toxic hepatitis bin conditions of hepatitiscorrection. European science review, (9-10), 54-57.
16. Nishanov, D. A., Kh, P. K., Sobirova, D. R., & Matrasulov, R. S. (2023). MODERN DIAGNOSIS OF NEPHROBLASTOMA IN CHILDREN. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 11(2), 430-441.
17. Собирова, Д. Р., Нуралиев, Н. А., Усманов, Р. Д., Азизова, Ф. Х., & Пулатов, Х. Х. (2023). СОЯ УНИНИНГ ОЗУҚАВИЙ ҚИЙМАТИ, МИКРОЭЛЕМЕНТЛАР ВА РАДИОНУКЛИДЛАР КЎРСАТГИЧЛАРИ (24-СОНЛИ). «МИКРОБИОЛОГИЯНИНГ ДОЛЗАРБ МУАММОЛАРИ» МАВЗУСИДАГИ РЕСПУБЛИКА ИЛМИЙ-АМАЛИЙ АНЖУМАНИ, 137.
18. Sobirova, D. R., Usmanov, R. D., Po’latov, X. X., Azizova, F. X., & Akbarova, M. N. (2023). QANDLI DABET KASALLIGIDA O ‘PKA ENDOTELIYIDAGI GISTOLOGIK O ‘ZGARISHLAR.
19. Пулатов, Х. Х., Усманов, Р. Д., & Ахмедова, Д. Б. (2025). СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ ЭПИДЕМИОЛОГИИ И ЗНАЧИМОСТИ САХАРНОГО ДИАБЕТА. Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии, 12(7), 257-261.
20. Lukmanovich, H. N., Olegovna, M. T., & Komilzhonovich, U. F. (2016). Densitometric study of degree of osteointegration of the dental implant “implant. Uz” in experimental conditions. European science review, (3-4), 244-245.
21. Khabilov, N. L., Mun, T. O., Usmonov, F. K., & Baybekov, I. M. (2015). The Study of Structural Changes in Bone Tissue of Alveolar Process of Jaws in Experimental Animals after Implantation of a New Construction of Dental Implant from Titanium Bt-1.00 Developed in Uzbekistan. European Medical, Health and Pharmaceutical Journal, 8(1).
22. Хабилов, Н., Мун, Т., & Усмонов, Ф. (2014). Конструкционные особенности дентального имплантата, разработанного в Узбекистане. Стоматология, 1(3-4 (57-58)), 53-58.
23. Хабилов, Н., Мун, Т., & Усмонов, Ф. (2021). Сравнительный анализ влияния поверхности дентального имплантата “IMPLANT. UZ” на процесс остеоинтеграции. Стоматология, (2 (83)), 5-7.
24. Арзикулов, Ф. Ф., & Мустафакулов, А. А. (2021). Программное обеспечение, измеряющее мощност генератора энергии ветра.
25. Arzikulov, F., & Komiljonov, A. (2025). The role of artificial intelligence in personalized oncology: predictive models and treatment optimization. Academic Journal of Science, Technology and Education, 1(6), 24-33.
26. Mustafakulov, A. A., Arzikulov, F. F., & Dzhumanov, A. (2020). Use of Alternative Energy Sources in the Mountainous Areas of the Jizzakh Region of Uzbekistan. Internauka: electron. scientific. zhurn,(41 (170)).
27. Arzikulov, F., & Komiljonov, A. (2025). AI-powered diagnostic systems in radiology: enhancing precision, speed, and clinical decision-making. Academic Journal of Science, Technology and Education, 1(6), 16-23.
28. Arzikulov, F., & Makhsudov, V. (2025). HOW TO CALCULATE OPERATIONS ON MATRICES USING EXCEL. Modern American Journal of Engineering, Technology, and Innovation, 1(2), 119-132.