BUYRAK KO‘CHIRIB O‘TKAZILGAN BEMORLARDA SIYDIK YO‘LLARI HOLATINI MUNTAZAM NAZORAT QILISH

Abstract

. Buyrak ko‘chirib o‘tkazish surunkali buyrak yetishmovchiligining terminal bosqichida muhim davolash imkoniyatini yaratadi. Biroq operatsiyadan keyingi davrda siydik yo‘llariga oid asoratlar transplantat faoliyatini susaytirishi, qayta muolajalarga ehtiyoj tug‘dirishi va bemorning hayot sifatini pasaytirishi mumkin. Siydik nayi torayishi, siydikning tashqariga sizib chiqishi, qovuqdan siydik nayiga qaytishi, infeksiya va limfotsele turli mexanizmlar bilan shakllanadi. Ularni bitta klinik belgiga qarab baholash yetarli emas [1], [2]. Maqolada ushbu asoratlarni erta sezish va kuzatish ketma-ketligini tashkil etishning amaliy jihatlari bayon etiladi.  Chop etilgan 840 ta transplantatsiya holatiga oid kuzatuvlarda siydik yo‘llari infeksiyasi 7,6%, limfotsele 5,2%, simptomsiz bakteriuriya 2,4%, qovuq-siydik nayi reflyuksi 2,1%, siydik nayi strikturasi 1,3%, siydik sizishi 0,5% va tosh hosil bo‘lishi 0,1% sifatida ko‘rsatilgan. Mazkur ko‘rsatkichlar individual bemorda asorat ro‘y berish ehtimolini aniq bashorat qilmaydi; ular faqat kuzatuvda uchrashi mumkin bo‘lgan muammolarning ko‘lamini ko‘rsatadi. Ultrasonografiya, kreatinin darajasi, siydik tahlili va kerakli hollarda maxsus urologik tekshiruvlarni o‘zaro bog‘liq holda qo‘llash maqsadga muvofiq [3], [4].  Asoratga shubha tug‘ilganda dastlab xavf darajasini va transplantat faoliyatini baholash, so‘ng zarur tekshiruv usulini tanlash tavsiya qilinadi. Infeksiyani mexanik to‘siqdan farqlash va simptomsiz bakteriuriyani klinik infeksiya bilan chalkashtirmaslik muhim. Operatsiyadan keyingi kuzatuvda donor va qabul qiluvchi xususiyatlari, immunosupressiv davolash, suyuqlik balansi hamda bemorning shikoyatlari hisobga olinishi kerak. Maqola yangi davolash natijalarini taqdim etmaydi; u e’lon qilingan klinik ma’lumotlar va mavjud tavsiyalarni tizimli tushuntirishga qaratilgan.  Ayniqsa transplantatsiyadan keyingi ilk davr bilan uzoq muddatli kuzatuvni bir xil deb qabul qilish mumkin emas. Vaqt o‘tishi bilan asoratlarning sababi, tekshiruvning zarurati va davo xavfi o‘zgaradi. Rejalashtirilgan nazoratda bemorning oldingi natijalari bilan solishtirish, jamoa ichida ma’lumot almashish hamda shifokorga kechiktirmay murojaat qilish mezonlarini belgilash muhim ahamiyatga ega. Bu yondashuv klinik xavfsizlikni kuchaytiradi.