Abstract
Burun klapani disfunksiyasi (BKD) yuqori nafas yo‘llari qarshiligining muhim anatomik-funksional sabablaridan biri bo‘lib, ichki yoki tashqi burun klapanining statik torayishi, inspirator kollapsi yoki ushbu mexanizmlarning kombinatsiyasi bilan namoyon bo‘ladi. Mazkur sharh-maqolaning maqsadi burun klapanining klinik anatomiyasi, BKD diagnostikasining zamonaviy tamoyillari hamda konservativ, kam invaziv va rekonstruktiv davolash usullarini tizimlashtirishdan iborat. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, tashxis, avvalo, anamnez va fizik ko‘rikka asoslanadi; Cottle va modifikatsiyalangan Cottle sinamalari yordamchi ahamiyatga ega, endoskopiya esa qo‘shimcha obstruktiv omillarni aniqlashda foydalidir. Rinomanometriya, akustik rinometriya va peak nasal inspiratory flow (PNIF) ayrim holatlarda funksional baholashni to‘ldiradi. Davolashni tanlashda disfunksiyaning statik yoki dinamik turi, zararlangan zona va pastki burun chig‘anog‘i patologiyasi hisobga olinadi. Spreader tog‘ay transplantati (spreader graft), burun qanoti tog‘ay transplantati (alar batten graft), kapalak-simon tog‘ay transplantati (butterfly graft), chok (suture) usullari, lateral devorni barqarorlashtiruvchi implantlar va harorat nazoratli radiochastota kabi yondashuvlar mos tanlangan bemorlarda simptomlarni kamaytirishi mumkin. Xulosa qilib, BKDni samarali davolash uchun “bir usul hamma uchun” yondashuvidan ko‘ra, anatomik mexanizmga yo‘naltirilgan individual taktika maqsadga muvofiqdir (3, 5, 8).
References
Qosimov Q.Q., Xasanov S.A., Voxidov N.X., Voxidov U.N., Shamsiev D.F. Otorinolaringologiya. Toshkent: Fan va texnologiya; 2019. 464 b.
2. Shamsiyev A.M., Xushvaqova N. Otorinolaringologiya. Toshkent: O‘zbekiston NMIU; 2019. 456 b.
3. Rhee J.S., Weaver E.M., Park S.S., et al. Clinical consensus statement: diagnosis and management of nasal valve compromise. Otolaryngol Head Neck Surg. 2010;143(1):48-59. doi:10.1016/j.otohns.2010.04.019.
4. American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery. Position Statement: Nasal Valve Repair. Revised July 14, 2026.
5. Pirola F., Kim R., Douglas R. Nasal valve obstruction: a comprehensive analysis of the current literature and proposal of a management algorithm. Front Surg. 2025;12:1549915. doi:10.3389/fsurg.2025.1549915.
6. Alshaikh N.A., et al. Assessment and diagnostic methods of internal nasal valve: systematic review and meta-analysis. JPRAS Open. 2024;40:38-52. doi:10.1016/j.jpra.2023.12.012.
7. Daoud M., Gherasie L.-M., Fufezan M.L., Hainarosie R., Voiosu C., Rusescu A., Ionita I.-G., Alius O.-R., Zainea V. Diagnostic Approaches and Surgical Outcomes in Nasal Valve Dysfunction: A Systematic Review. Diagnostics (Basel). 2026;16(9):1324. doi:10.3390/diagnostics16091324.
8. Lee D.Y., Won T.B. Management of Nasal Valve Dysfunction. Clin Exp Otorhinolaryngol. 2024;17(3):189-197. doi:10.21053/ceo.2024.00073.
9. Barrett D.M., et al. Evaluation and Management of the External Nasal Valve. Otolaryngol Clin North Am. 2025;58(1). doi:10.1016/j.otc.2024.07.015.
10. Spielmann P.M., White P.S., Hussain S.S. Surgical and nonsurgical treatments of the nasal valves. Otolaryngol Clin North Am. 2009;42(3):495-511. doi:10.1016/j.otc.2009.03.010.
11. Han J.K., Perkins J., Lerner D., Yim M.T., Ishii L.E. Comparison of nasal valve dysfunction treatment outcomes for temperature-controlled radiofrequency and functional rhinoplasty surgery: a systematic review and meta-analyses. Rhinology. 2024;62(3):258-270. doi:10.4193/Rhin23.261.
12. Cook T.A. Management of the Nasal Valve. Facial Plast Surg Clin North Am. 2016;24(3):319-326. PMID: 27400837.
13. Teichgraeber J.F., Gruber R.P., Tanna N. Nasal valve dysfunction: diagnosis and treatment. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg. 2011;19(1):25-29. PMID: 21206269.
14. Nasretdinova M.T., Samiyeva G.U. Otorinolaringologiya. Samarqand; 2024. 298 b. ISBN 978-9910-771-25-5.
15. Hasanov S.A., Vohidov N.X. Quloq, tomoq va burun kasalliklari. Toshkent; 2011. 364 b.