Abstract
COVID-19 dan keyingi davrda og‘iz bo‘shlig‘i va parodont to‘qimalaridagi yallig‘lanishning kechishi umumiy immun javobdagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ushbu maqolaning maqsadi surunkali parodontitli bemorlarda post-COVID davriga xos klinik belgilar va sitokin profilidagi siljishlarni qiyosiy baholashdan iborat [1] [2]. 2021–2024 yillarda 25–64 yoshdagi 88 nafar bemor kuzatilgan; 30 nafar bemor asosiy guruh, 28 nafar qiyosiy guruh va 30 nafar nazorat guruhini tashkil etgan. Post-COVID fonidagi surunkali parodontitda og‘iz qurishi 53,3%, til achishishi 70,0%, og‘izdan noxush hid 83,3%, tish giperesteziyasi 73,3%, umumiy holsizlik 76,7%, mialgiya 56,7%, yurak-qon tomir va kognitiv shikoyatlar esa har biri 50,0% holatda qayd etilgan. Qon zardobidagi yallig‘lanishga moyil sitokinlar nazoratga nisbatan oshgan: asosiy guruhda IL-6 3,17 marta, IL-8 4,84 marta, IL-2 4,59 marta, IL-1 2,11 marta, alfa-interferon 3,98 marta va TNF-alfa 1,96 marta yuqori bo‘lgan [3] [4]. Shu bilan birga IL-4 nazoratning 0,65 qismi, IL-10 esa 0,43 qismi darajasigacha pasaygan; farqlar p<0,01 darajasida ahamiyatli qayd etilgan. Og‘iz suyuqligida ham o‘xshash, ammo kattaligi boshqacha bo‘lgan sitokin siljishlari kuzatilgan [5] [6]. Natijalar post-COVID davrida surunkali parodontit faqat mahalliy periodontal jarayon sifatida emas, tizimli immun-yallig‘lanish fonidagi holat sifatida baholanishi mumkinligini ko‘rsatadi. Klinik simptomlar, periodontal indekslar va immunologik ko‘rsatkichlarni birga baholash davolash va kuzatuvni individuallashtirishga yordam beradi. Sitokinlar o‘rtasidagi nisbat immun javobning murakkabligini aks ettiradi va ularning o‘zgarishi bevosita bitta simptomning sababi sifatida talqin qilinmasligi kerak [7] [8]. Post-COVID shikoyatlari davom etayotgan bemorda periodontal davolash rejasi umumiy holat, qabul qilinayotgan dorilar va og‘iz gigiyenasiga moslashtiriladi. Immunologik tahlil esa murakkab holatlarda yallig‘lanish fonini tushuntiruvchi qo‘shimcha vosita bo‘lib xizmat qiladi [9] [10].
References
Yusupalikhodjaeva S.Kh., Usmonov B.A., Turdiev A.H., Patkhiddinova M.Sh. Clinical State of Periodontal and Dental Hard Tissues in Patients with Covid // International Journal of Innovative Research in Science, Engineering and Technology. – 2022. – Vol. 11, Issue 1. – P. 395–398.
2. Юсупалиходжаева С.Х., Турдиев А.Х., Усмонов Б.А. Клинико-функциональное состояние пародонта и твердых тканей зубов у больных, перенесших COVID-19 // Вестник Ташкентской медицинской академии. – 2022. – №1. – С. 154–159.
3. Юсупалиходжаева С.Х., Усмонов Б.А. Биомаркеры в слюне для прогнозирования течения COVID-19: исследование клеточного профиля и цитокиновой активности // Проблемы биологии и медицины. – 2023. – №4 (155). – С. 301–305.
4. Юсупалиходжаева С.Х., Усмонов Б.А., Улугбекова Д.Р. Оптимизация принятия решений в терапии хронического пародонтита у пациентов с коронавирусной патологией на основе факторного анализа биомаркеров смешанной слюны // Проблемы биологии и медицины. – 2023. – №5 (156). – С. 217–221.
5. Юсупалиходжаева С.Х., Усмонов Б.А., Улугбекова Д.Р. Взаимосвязь COVID-19 и хронического пародонтита: роль провоспалительных цитокинов в патогенезе сочетанной патологии // Медицина и инновации. – 2022. – №4 (8). – С. 445–451.
6. Юсупалиходжаева С.Х., Усмонов Б.А. Эффективность лечения пародонтита средней степени у пациентов с установленным диагнозом COVID-19 в условиях стационара // Медицинские новости. – 2024. – №11. – С. 62–66.
7. Юсупалиходжаева С.Х., Усмонов Б.А., Хусанов А.М., Нурматов А.Х., Патхиддинов Ж.Ш. Инфекция COVID-19 и поражение тканей пародонта: комплексный анализ патогенетических механизмов // Интегративная стоматология и челюстно-лицевая хирургия. – 2024. – №3 (2). – С. 145–151.
8. Юсупалиходжаева С.Х., Шомуродова Г.Х., Усмонов Б.А., Патхиддинова М.Ш. Выбор тактики лечения при сочетанных воспалительно-деструктивных поражениях пародонта // Материалы международной научно-практической конференции «Стоматология-наука и практика, перспективы развития». – Волгоград, 2021. – С. 258–259.
9. Юсупалиходжаева С.Х., Усмонов Б.А., Турдиев А.Х. Социальный статус у пациентов, перенесших коронавирусную инфекцию // IV Международный конгресс стоматологов «Актуальные проблемы стоматологии и челюстно-лицевой хирургии» и VIII съезд стоматологов Узбекистана. – Ташкент, 2021. – С. 236–238.
10. Yusupalikhodjayeva S.X., Usmonov B.A., Patxiddinova M.Sh. Koronavirus infektsiyasi bilan xastalanib o‘tgan bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i mikroflorasi va parodontal cho‘ntakning xususiyatlari // RE-HEALTH. – Vol. 7, No. 2. – P. 29–35.