Vol. 3 No. 3 (2026), Articles
Vol. 3 No. 3 (2026)

MUSIQA SAN’ATINING PAYDO BO‘LISHI VA TARIXIY TARAQQIYOTI

Articles
Published 2026-09-26
Chamanova Gulshoda Abduraxmon qizi
Qarshi Davlat Universiteti San'atshunoslik fakulteti Musiqa ta'lim yo'nalishi talabasi
PDF

Keywords

musiqa san’ati, musiqa madaniyati, tarixiy taraqqiyot, qadimgi musiqa, xalq musiqasi, professional musiqa, maqom, Shashmaqom, musiqa nazariyasi, kompozitorlik, ijrochilik, cholg‘u, an’anaviy musiqa, o‘zbek musiqa san’ati, raqamli musiqa.

Abstract

Mazkur maqolada musiqa san’atining paydo bo‘lishi, shakllanishi va tarixiy taraqqiyotining asosiy bosqichlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Musiqa insoniyatning eng qadimiy ma’naviy-madaniy hodisalaridan biri sifatida insonning mehnat faoliyati, marosimlari, diniy tasavvurlari, ijtimoiy hayoti va estetik ehtiyojlari bilan bog‘liq holda shakllangan. Maqolada musiqa san’atining ibtidoiy jamiyatdagi dastlabki ko‘rinishlari, qadimgi Sharq sivilizatsiyalaridagi rivoji, Qadimgi Yunoniston va Rim musiqa madaniyati, O‘rta asrlarda Sharq va G‘arb musiqa nazariyasining shakllanishi, Uyg‘onish davri, Yangi davr, XIX–XX asrlardagi professional musiqa taraqqiyoti hamda XXI asrda raqamli texnologiyalar ta’sirida yuz berayotgan o‘zgarishlar yoritiladi. Shuningdek, Markaziy Osiyo va O‘zbekiston hududida musiqa san’atining tarixiy rivojlanishi, maqom, xalq musiqasi, an’anaviy ijrochilik va professional kompozitorlik maktabining shakllanishiga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqotda musiqa san’atining taraqqiyoti jamiyatning ijtimoiy-madaniy rivoji, ilm-fan, texnologiya va madaniy almashinuv jarayonlari bilan uzviy bog‘liq ekanligi asoslanadi.

PDF

References

1. UNESCO. Shashmaqom Music: Intangible Cultural Heritage of Humanity. – Paris: UNESCO, 2008.

2. Encyclopaedia Iranica. Fārābī V. Music. – Encyclopaedia Iranica.

3. UNESCO. Uzbekistan – Intangible Cultural Heritage. – Paris: UNESCO.

4. Rajabiy Yu. Yunus Rajabiy. – Toshkent: Ziyonet elektron kutubxonasi materiali.

5. Maqom san’ati va Yunus Rajabiy maqomchilar ansambli faoliyati haqida materiallar. – Ziyonet elektron resursi.

6. Forobiy, Abu Nasr. Kitab al-musiqa al-kabir. – Qohira: Dar al-Kutub, 1967.

7. Ibn Sino, Abu Ali. Kitob ash-Shifo. Musiqa bo‘limi. – Bayrut: Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 1992.

8. Rajabov I. Maqomlar. – Toshkent: San’at, 2006.

9. Matyoqubov O. Maqomot. – Toshkent: Musiqa, 2004.

10. Fitrat A. O‘zbek klassik musiqasi va uning tarixi. – Toshkent: Fan, 1993.

11. Rajabiy Yu. O‘zbek xalq musiqasi. – Toshkent: Badiiy adabiyot nashriyoti, 1955.

12. Grout D.J., Palisca C.V., Burkholder J.P. A History of Western Music. – New York: W.W. Norton & Company, 2019.

13. Nettl B. The Study of Ethnomusicology: Thirty-Three Discussions. – Urbana: University of Illinois Press, 2015.

14. UNESCO. Safeguarding Shashmaqom: Traditional Music Heritage of Central Asia. – Paris: UNESCO.

15. UNESCO. Intangible Cultural Heritage Lists: Uzbekistan. – Paris: UNESCO.