Abstract
Bronxial astma nafas yo‘llarining surunkali yallig‘lanishi, bronxial giperreaktivlik va havo oqimining o‘zgaruvchan cheklanishi bilan tavsiflanadigan geterogen respirator kasallik bo‘lib, bolalar va kattalar orasida muhim tibbiy-ijtimoiy muammo hisoblanadi. Kasallikning klinik kechishi simptomlarning vaqt va intensivlik jihatidan o‘zgaruvchanligi, xurujlarning turli triggerlar ta’sirida kuchayishi hamda remissiya davrlarining mavjudligi bilan xarakterlanadi. Zamonaviy qarashlarga ko‘ra, bronxial astma yagona patogenetik mexanizmga ega bo‘lmagan, turli fenotip va endotiplarni o‘z ichiga oluvchi murakkab kasallikdir. Allergik, eozinofil, Type 2-yallig‘lanishli, neytrofil va boshqa fenotiplarning mavjudligi davolashga individual yondashuv zarurligini ko‘rsatadi. Mazkur maqolada bronxial astmaning etiologik va patogenetik mexanizmlari, nafas yo‘llaridagi yallig‘lanish, bronxial giperreaktivlik, bronxospazm, shilliq gipersekretsiyasi va havo yo‘llarining qayta tuzilishi jarayonlari tahlil qilindi. Kasallik diagnostikasida klinik anamnez bilan bir qatorda spirometriya, bronxodilatator testi, pikfloumetriya, fraksion chiqariladigan azot oksidi (FeNO), bronxial provokatsion testlar hamda ayrim biomarkerlarning o‘rni yoritildi. Zamonaviy tavsiyalarda spirometriya bronxial astma tashxisini obyektivlashtirishning asosiy vositalaridan biri sifatida qaralishi, normal spirometriya esa kasallikni to‘liq inkor qilmasligi ko‘rsatib berildi. Farmakoterapiyada inhalyatsion kortikosteroidlar bronxial yallig‘lanishni nazorat qilish va zo‘rayishlar xavfini kamaytirishning asosiy vositalaridan biri sifatida baholandi. ICS/formoterol kombinatsiyasiga asoslangan zamonaviy yondashuv, uzoq ta’sir qiluvchi bronxodilatatorlar, leukotrien retseptorlari antagonistlari, LAMA hamda og‘ir astmada biologik preparatlarning klinik o‘rni muhokama qilindi. Inhaler texnikasi, davolashga rioya qilish va hamroh kasalliklarni nazorat qilish terapevtik samaradorlikka bevosita ta’sir qiluvchi omillar sifatida ko‘rsatildi. Xulosa qilib, bronxial astmani samarali boshqarish obyektiv diagnostika, yallig‘lanishga qarshi bazis terapiya, bemorning individual fenotipini hisobga olish va muntazam monitoringni birlashtiruvchi kompleks yondashuvni talab qiladi.
References
1. Global Initiative for Asthma. (2025). Global Strategy for Asthma Management and Prevention. Global Initiative for Asthma, pp. 1–225.
2. World Health Organization. (2026). Asthma: Fact sheet. Geneva: World Health Organization.
3. Riemann, S., Malinovschi, A., O’Byrne, P. M., Brusselle, G., et al. (2025). Diagnosis of asthma in adults. In D. J. Jackson, V. M. McDonald, I. D. Pavord et al. (Eds.), Asthma: ERS Monograph. Sheffield: European Respiratory Society, pp. 113–125.
4. Louis, R., Satia, I., Ojanguren, I., et al. (2022). European Respiratory Society guidelines for the diagnosis of asthma in adults. European Respiratory Journal, 60(3), 2101585.
5. Global Initiative for Asthma. (2025). GINA Strategy Report 2025: Global Strategy for Asthma Management and Prevention. Fontana: GINA, pp. 1–222.
6. Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan. (2024). Bronxial astma: Milliy klinik protokol. Toshkent: Respublika ixtisoslashtirilgan allergologiya va klinik immunologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, pp. 1–120.
7. Pavord, I. D., Beasley, R., Agusti, A., et al. (2018). After asthma: redefining airways diseases. The Lancet, 391(10118), 350–400.
8. Papi, A., Brightling, C., Pedersen, S. E., & Reddel, H. K. (2018). Asthma. The Lancet, 391(10122), 783–800.
9. Menzies-Gow, A., Corren, J., Bourdin, A., et al. (2021). Tezepelumab in adults and adolescents with severe, uncontrolled asthma. New England Journal of Medicine, 384(19), 1800–1809.
10. Castro, M., Corren, J., Pavord, I. D., et al. (2018). Dupilumab efficacy and safety in moderate-to-severe uncontrolled asthma. New England Journal of Medicine, 378(26), 2486–2496.
11. FitzGerald, J. M., Bleecker, E. R., Nair, P., et al. (2018). Benralizumab, an anti-interleukin-5 receptor alpha monoclonal antibody, as add-on treatment for severe, uncontrolled eosinophilic asthma. The Lancet, 388(10056), 2128–2141.
12. Humbert, M., Beasley, R., Ayres, J., et al. (2005). Benefits of omalizumab as add-on therapy in patients with severe persistent asthma who are inadequately controlled despite best available therapy. Allergy, 60(3), 309–316.
13. Reddel, H. K., Bacharier, L. B., Bateman, E. D., et al. (2022). Global Initiative for Asthma Strategy 2021: executive summary and rationale for key changes. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 205(1), 17–35.
14. Holguin, F., Cardet, J. C., Chung, K. F., et al. (2020). Management of severe asthma: a European Respiratory Society/American Thoracic Society guideline. European Respiratory Journal, 55(1), 1900588.
15. Israel, E., Reddel, H. K., & editors. (2022). Asthma: Clinical Practice and Therapeutic Approaches. Philadelphia: Elsevier, pp. 1–420.
16. Barnes, P. J. (2019). Targeting cytokines to treat asthma and chronic obstructive pulmonary disease. Nature Reviews Immunology, 18(7), 454–466.
17. Fahy, J. V. (2015). Type 2 inflammation in asthma — present in most, absent in many. Nature Reviews Immunology, 15(1), 57–65.