Vol. 3 No. 3 (2026), Articles
Vol. 3 No. 3 (2026)

YURAK ISHEMIK KASALLIGI: XAVF OMILLARI, ZAMONAVIY DIAGNOSTIKA VA FARMAKOLOGIK DAVOLASHNING KLINIK JIHATLARI

Articles
Published 2026-09-18
Xusanova Moxichehra Nodir qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 5-bosqich talabasi
Toshtemirova Xosiyat Choriqul qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Biotexnologiya,injeniring farmatsiya fakultetining 3-bosqich talabasi
Axrorova Charos G'ofur qizi
Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 1-bosqich talabasi
Davranova Aziza Erkinovna
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Sud tibbiyoti kafedrasi dotsenti, PhD Samarqand, O‘zbekiston
PDF

Keywords

Yurak ishemik kasalligi, koronar arteriya kasalligi, ateroskleroz, stenokardiya, miokard ishemiyasi, xavf omillari, dislipidemiya, arterial gipertenziya, elektrokardiografiya, koronar KT angiografiya, exokardiografiya, antianginal terapiya, antitrombotik terapiya, statinlar, ikkilamchi profilaktika.

Abstract

Yurak ishemik kasalligi (YIK) miokardning kislorodga bo‘lgan ehtiyoji bilan koronar qon oqimi o‘rtasidagi nomutanosiblik natijasida shakllanadigan, ko‘pincha koronar arteriyalarning aterosklerotik zararlanishi bilan bog‘liq bo‘lgan surunkali va progressiv patologik holatdir. Mazkur kasallik yurak-qon tomir kasalliklari tarkibida muhim klinik va ijtimoiy yuklamani yuzaga keltiradi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, yurak-qon tomir kasalliklari dunyo miqyosida o‘limning yetakchi sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda; chekish, noto‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy faollikning yetishmasligi, arterial gipertenziya, dislipidemiya, qandli diabet va ortiqcha tana vazni muhim o‘zgartirilishi mumkin bo‘lgan xavf omillari hisoblanadi. Ushbu maqolada YIK rivojlanishining asosiy xavf omillari, aterosklerotik jarayonning patofiziologik mexanizmlari, klinik ko‘rinishlari, zamonaviy diagnostik algoritmlari hamda farmakologik davolashning asosiy yo‘nalishlari tahlil qilindi. Diagnostik yondashuvda anamnez va fizik tekshiruv bilan bir qatorda 12 tarmoqli elektrokardiografiya, laborator lipid profili, glyukemik ko‘rsatkichlar, transtorasik exokardiografiya, koronar kompyuter-tomografik angiografiya, funksional stress-testlar va ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda invaziv koronar angiografiyaning klinik ahamiyati yoritildi. 2024-yilgi ESC tavsiyalarida koronar arteriya kasalligi ehtimolini baholashda bemorning yoshi, jinsi va simptomlari bilan bir qatorda xavf omillarini ham hisobga oluvchi klinik ehtimollik modelidan foydalanish tavsiya etiladi. Farmakoterapiyada antianginal preparatlar, antitrombotik vositalar, lipidni pasaytiruvchi dorilar hamda klinik vaziyatga qarab arterial bosim va metabolik xavfni nazorat qiluvchi preparatlarning o‘rni ko‘rib chiqildi. Zamonaviy strategiyaning asosiy maqsadi faqat stenokardiya simptomlarini kamaytirish emas, balki aterotrombotik asoratlar xavfini pasaytirish, hayot sifatini yaxshilash va uzoq muddatli yurak-qon tomir prognozini optimallashtirishdan iborat. Shuningdek, farmakologik davolashni sog‘lom turmush tarzi, bemorning davolanishga rioya qilishi va individual xavf profilini muntazam nazorat qilish bilan uyg‘unlashtirish zarurligi asoslandi.                                                           

PDF

References

1. Tashkenbayeva E.N. Klinik kardiologiya. Toshkent: Tibbiyot ko‘zgusi; 2021. 566 b.

2. Nurillaeva N.M. Stabil stenokardiya. Toshkent: Toshkent tibbiyot akademiyasi; 2021. 100+ b.

3. Usmanova U.I., Salohiddinov Z.S., Djumabaeva S.E. Yurak ishemik kasalligi: miokard infarkti, aritmiyalar, arterial gipertensiyani tashxislash va davolashga zamonaviy yondashuv. Andijon; 2020.

4. World Health Organization. Cardiovascular diseases. Geneva: WHO; 2025.

5. World Health Organization. Cardiovascular diseases: key facts and risk factors. Geneva: WHO; 2024.

6. Vrints C., Andreotti F., et al. 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes. European Heart Journal. 2024.

7. Knuuti J., Wijns W., Saraste A., et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of chronic coronary syndromes. European Heart Journal. 2020;41(3):407–477.

8. Virani S.S., Newby L.K., Arnold S.V., et al. 2023 AHA/ACC/ACCP/ASPC/NLA/PCNA Guideline for the Management of Patients With Chronic Coronary Disease. Circulation. 2023;148:e9–e119.

9. Visseren F.L.J., Mach F., Smulders Y.M., et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. European Heart Journal. 2021;42(34):3227–3337.

10. Mach F., Baigent C., Catapano A.L., et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. European Heart Journal. 2020;41(1):111–188.

11. Libby P., Buring J.E., Badimon L., et al. Atherosclerosis. Nature Reviews Disease Primers. 2019;5:56.

12. Tolepova G. Yurakning ishemik kasalligi: epidemiologiyasi, xavf omillari va davolash usullari. Наука и инновации. 2025;3(10):15–16.