AYOLLARDA TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI VA KO‘P HAYZ KETISHI: DIAGNOSTIKA VA DAVOLASH MUAMMOLARI
PDF

Keywords

temir tanqisligi anemiyasi, ko‘p hayz ketishi, og‘ir menstrual qon ketishi, temir almashinuvi, ferritin, gemoglobin, reproduktiv yoshdagi ayollar, abnormal bachadon qon ketishi, menorragiya, anemiya diagnostikasi, temir preparatlari, gormonal terapiya, gemostaz, reproduktiv salomatlik, hayot sifati.

Abstract

Temir tanqisligi anemiyasi reproduktiv yoshdagi ayollarda uchraydigan eng muhim gematologik muammolardan biri bo‘lib, uning rivojlanishida ko‘p hayz ketishi, ya’ni og‘ir menstrual qon ketish, yetakchi etiologik omillardan biri hisoblanadi. Menstrual qon yo‘qotishning uzoq muddat davom etishi organizmdagi temir zaxiralarining bosqichma-bosqich kamayishiga, dastlab yashirin temir tanqisligi, keyinchalik esa gemoglobin sintezining buzilishi bilan kechuvchi anemiyaga olib keladi. Mazkur holat ayollarda holsizlik, tez charchash, bosh aylanishi, ish qobiliyatining pasayishi, diqqat va kognitiv faoliyatning susayishi kabi klinik belgilar bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Og‘ir holatlarda to‘qimalarning gipoksiyasi yurak-qon tomir tizimiga qo‘shimcha yuklama hosil qiladi.  

Maqolaning maqsadi ayollarda ko‘p hayz ketishi bilan bog‘liq temir tanqisligi anemiyasining etiopatogenezi, klinik kechishi, zamonaviy diagnostik mezonlari va davolash yondashuvlarini tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot doirasida umumiy qon tahlili, eritrotsit indekslari, zardob ferritini va temir almashinuvi ko‘rsatkichlarining diagnostik ahamiyati, shuningdek, bachadondagi strukturaviy o‘zgarishlar, ovulyator disfunksiya va gemostaz buzilishlarini aniqlash masalalari ko‘rib chiqiladi. Ko‘p hayz ketish sabablarini aniqlashda FIGO tomonidan tavsiya etilgan PALM–COEIN tasnifi klinik yondashuvni tizimlashtirishga imkon beradi.    

Zamonaviy davolash strategiyasi faqat temir preparatlarini buyurish bilan cheklanmasdan, qon ketish sababini bartaraf etish va qayta qon yo‘qotilishining oldini olishni ham nazarda tutadi. Temir preparatlari bilan substitutsion terapiya og‘ir hayz ketishi natijasidagi anemiyani korreksiya qilishning asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Shu bilan birga, klinik vaziyatga qarab traneksam kislotasi, gormonal terapiya yoki levonorgestrel ajratuvchi bachadon ichi tizimidan foydalanish masalasi ko‘rib chiqilishi mumkin.                                

Ko‘p hayz ketishi va temir tanqisligi anemiyasi o‘zaro bog‘liq patologik jarayonlar bo‘lib, ularni erta aniqlash, etiologik sababni aniqlash va individual davolash strategiyasini tanlash ayollarning hayot sifati, mehnat qobiliyati hamda reproduktiv salomatligini saqlashda muhim ahamiyatga ega.                                        

PDF

References

1. National Institute for Health and Care Excellence. (2018, updated 2021). Heavy menstrual bleeding: Assessment and management (NICE Guideline NG88). London: NICE.

2. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2012). Diagnosis of abnormal uterine bleeding in reproductive-aged women: Practice Bulletin No. 128. Obstetrics & Gynecology, 120, 197–206. Reaffirmed 2024.

3. Munro, M. G., Critchley, H. O. D., Broder, M. S., & Fraser, I. S.; FIGO Working Group on Menstrual Disorders. (2011). FIGO classification system (PALM–COEIN) for causes of abnormal uterine bleeding in nongravid women of reproductive age. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 113(1), 3–13.

4. World Health Organization. (2020). WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. Geneva: World Health Organization.

5. Mansour, D., Hofmann, A., & Gemzell-Danielsson, K. (2021). A review of clinical guidelines on the management of iron deficiency and iron-deficiency anemia in women with heavy menstrual bleeding. Advances in Therapy, 38(1), 201–225. https://doi.org/10.1007/s12325-020-01564-y

6. Munro, M. G. (2023). Heavy menstrual bleeding, iron deficiency, and iron deficiency anemia: Framing the issue. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 162(Suppl. 2), 7–13. https://doi.org/10.1002/ijgo.14943

7. Wheeler, A. P., & Hemingway, C. O. (2024). Quantifying menorrhagia and overview of nonsurgical management of heavy menstrual bleeding. Hematology: American Society of Hematology Education Program, 2024(1), 367–375. https://doi.org/10.1182/hematology.2024000661

8. Creinin, M. D., Barnhart, K. T., Gawron, L. M., Eisenberg, D., Mabey, R. G., Jr., & Jensen, J. T. (2023). Heavy menstrual bleeding treatment with a levonorgestrel 52-mg intrauterine device. Obstetrics & Gynecology, 141(5), 971–978. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000005137

9. Matteson, K. A., Valcin, J., Raker, C. A., & Clark, M. A. (2023). A randomized trial comparing the 52-mg levonorgestrel system with combination oral contraceptives for treatment of heavy menstrual bleeding. American Journal of Obstetrics & Gynecology, 229(5), 532.e1–532.e13. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2023.07.049

10. Whitaker, L. H. R., Middleton, L. J., Daniels, J. P., Williams, A. R. W., Priest, L., Odedra, S., et al. (2023). Ulipristal acetate versus levonorgestrel-releasing intrauterine system for heavy menstrual bleeding (UCON): A randomised controlled phase III trial. EClinicalMedicine, 60, 101995. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2023.101995

11. Mehta, S., Sharma, B. S., Gulati, S., Sharma, N., Goyal, L. K., & Mehta, S. (2020). A prospective, randomized, interventional study of oral iron supplementation comparing daily dose with alternate day regimen using hepcidin as a biomarker in iron deficiency anemia. Journal of the Association of Physicians of India, 68(5), 39–41.

12. Daily versus alternate day oral iron replacement for women with iron deficiency anaemia: A randomized controlled trial. (2025). Indian Journal of Hematology and Blood Transfusion. https://doi.org/10.1007/s12288-024-01816-9