Keywords
Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek tilida pragmatik birliklarning kommunikativ barqarorlik va milliy muloqot me’yorlarini saqlashdagi funksional tabiati tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek nutqiy muloqotida hurmat, xushmuomalalik, yumshatish, murojaat, modal munosabat, bilvosita ifoda, rozilik, norozilik, minnatdorlik va ijtimoiy masofani ifodalovchi pragmatik birliklarning kommunikativ muvozanatni ta’minlashdagi o‘rnini aniqlashdan iborat. Maqolada pragmatik birliklar faqat lisoniy vosita sifatida emas, balki milliy nutqiy odob, ijtimoiy munosabat, madaniy ehtiyotkorlik va shaxslararo muloqot barqarorligini ta’minlovchi funksional birliklar sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, kontekstual, lingvokulturologik va diskursiv tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, “iltimos”, “marhamat”, “rahmat”, “uzr”, “ruxsat bersangiz”, “ma’qul ko‘rsangiz”, “aka”, “opa”, “ustoz”, “mayli”, “xo‘p”, “yaxshi bo‘lardi”, “o‘zingiz bilasiz” kabi birliklar o‘zbek nutqida kommunikativ barqarorlikni saqlash, keskinlikni yumshatish, suhbatdosh sha’nini asrash va milliy muloqot me’yorlarini davom ettirishga xizmat qiladi. Maqolada ushbu birliklarning funksional tabiati nutqiy odob, kontekst, ijtimoiy sezgirlik va milliy madaniyat bilan bog‘liq holda yoritiladi.
References
1. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.
2. Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.
3. Austin J.L. How to Do Things with Words. – Oxford: Oxford University Press, 1962. – 167 p.
4. Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
5. Grice H.P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
6. Leech G. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.
7. Brown P., Levinson S.C. Politeness: Some Universals in Language Usage. – Cambridge: Cambridge University Press, 1987. – 345 p.
8. Hakimov M. O‘zbek tilida matnning pragmatik talqini: filologiya fanlari doktori dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2001. – 48 b.
9. Hakimov M., Gaziyeva M. Pragmalingvistika asoslari. – Farg‘ona: Klassik, 2020. – 160 b.