SOLIQLAR BO'YICHA MAJBURIYATLAR HISOBI: NAZARIY ASOSLAR, AMALIY MUAMMOLAR VA MILLIY AMALIYOT
PDF

Keywords

soliq majburiyatlari, kechiktirilgan soliq, joriy soliq, QQS hisobi, IAS 12, IFRIC 23, vaqtinchalik farqlar, soliq bazasi, soliq xavfi, O'zbekiston Soliq kodeksi

Abstract

Soliqlar bo'yicha majburiyatlar hisobi buxgalteriya hisobining eng ko'p bahsli va amaliy jihatdan murakkab sohalari qatorida turadi. Bir tomondan — soliq qonunchiligi, ikkinchi tomondan — moliyaviy hisobot standartlari, ular doim ham bir xil yo'nalishda harakat qilmaydi. Aynan ushbu ikki tizim o'rtasidagi bo'shliqlarni to'g'ri boshqarish moliyaviy hisobotning sifatini, investorlar va nazorat organlari oldidagi ishonchlilikni belgilab beradi. Ushbu maqolada joriy va kechiktirilgan soliq majburiyatlarining mohiyati, IAS 12 hamda O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2020) asosida ularning hisobi, qo'shilgan qiymat solig'i bo'yicha majburiyatlarning o'ziga xos xususiyatlari, shuningdek, noaniqlik sharoitida soliq pozitsiyalarini baholash masalalari — IFRIC 23 talqinida — ko'rib chiqiladi. Milliy va xalqaro standartlar o'rtasidagi tafovutlar ham tahlil qilinadi. Maqolaning asosiy argumenti shundan iboratki, soliq majburiyatlarini hisobga olish oddiy «qoidalarni qo'llash» emas, balki chuqur kasbiy hukmchilikni talab etuvchi jarayondir va bu haqiqat amaliyotda ko'pincha e'tibordan chetda qoladi.

PDF

References

1. Abdullayev, I. (2021). O'zbekistonda soliq islohotlarining moliyaviy hisobotga ta'siri. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 3(2), 45–58.

2. Atwood, T. J., Drake, M. S., & Myers, L. A. (2010). Book-tax conformity, earnings persistence and the association between earnings and future cash flows. Journal of Accounting and Economics, 50(1), 111–125.

3. Blaylock, B., Shevlin, T., & Wilson, R. J. (2012). Tax avoidance, large positive temporary book-tax differences, and earnings persistence. The Accounting Review, 87(1), 91–120.

4. Djankov, S., Ganser, T., McLiesh, C., Ramalho, R., & Shleifer, A. (2010). The effect of corporate taxes on investment and entrepreneurship. American Economic Journal: Macroeconomics, 2(3), 31–64.

5. Graham, J. R., Hanlon, M., Shevlin, T., & Shroff, N. (2014). Incentives for tax planning and avoidance: Evidence from the field. The Accounting Review, 89(3), 991–1023.

6. Hanlon, M., & Heitzman, S. (2010). A review of tax research. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 127–178.

7. International Accounting Standards Board. (2010). IAS 12: Daromad soliqlari. IFRS Foundation.

8. International Accounting Standards Board. (2019). IFRIC 23: Daromad soliqlari bo'yicha hisob muomalalarida noaniqlik. IFRS Foundation.

9. Kraft, A. (2014). What really affects German firms' effective tax rate? International Journal of Financial Research, 5(3), 1–19.

10. Lennard, A. (2005). Liabilities and how to distinguish them from equity. Accounting in Europe, 2(1), 7–42.

11. Lisowsky, P. (2010). Seeking shelter: Empirically modeling tax shelters using financial statement information. The Accounting Review, 85(5), 1693–1720.

12. Nobes, C., & Schwencke, H. R. (2006). Modelling the links between tax and financial reporting: A longitudinal examination of Norway over 30 years up to IFRS adoption. European Accounting Review, 15(1), 63–87.

13. O'zbekiston Respublikasi. (2020). Soliq kodeksi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 26 dekabrdagi PF-5765-sonli Farmoni bilan tasdiqlangan. Toshkent: Adliya vazirligi.

14. O'zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. (2022). Buxgalteriya hisobi to'g'risidagi milliy standartlarni xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga muvofiqlashtirishning 2022–2025 yillarga mo'ljallangan yo'l xaritasi. Toshkent.

15. Plesko, G. A. (2004). Corporate tax avoidance and the properties of corporate earnings. National Tax Journal, 57(3), 729–737.

16. Slemrod, J. (2004). The economics of corporate tax selfishness. National Tax Journal, 57(4), 877–899.

17. Shevlin, T. (2002). Corporate tax shelters and book-tax differences. Tax Law Review, 55(3), 427–443.

18. Usmonov, B. (2023). Milliy va xalqaro buxgalteriya standartlari: farqlar va yaqinlashuv istiqbollari. Moliya va buxgalteriya, 1(14), 22–37.

19. Waegenaere, A. de, Sansing, R., & Wielhouwer, J. L. (2003). Valuation of deferred tax assets. The Accounting Review, 78(4), 1021–1045.

20. Zucman, G. (2014). Taxing across borders: Tracking personal wealth and corporate profits. Journal of Economic Perspectives, 28(4), 121–148.