Abstract
Badiiy tarjima oddiy lingvistik almashtirishdan tashqariga chiqadi; u madaniy ma‘noni uzatishni talab qiladi. Ushbu tadqiqot professional badiiy tarjimonlarning madaniyatga oid elementlarning (CSIs) ikki qiyin toifasini — taom nomlari va frazeologik iboralarni — qanday hal qilishlarini o‘rganadi. Tadqiqot Aixela tarjima strategiyalari taksonomiyasidan foydalangan holda ingliz va rus badiiy asarlari o‘rtasidagi tarjima amaliyotlarini tahlil qiladi. Topilmalar shuni ko‘rsatadiki, tarjimonlar turli toifalar uchun turli strategiyalarni qo‘llaydilar. Taom nomlari uchun retsenziya (asl so‘zni saqlab qolish) eng keng tarqalgan va samarali strategiya hisoblanadi, chunki u madaniy haqiqiylikni va matnning "begona" lazzatini saqlaydi. Frazeologik iboralar uchun esa funksional ekvivalentlik (maqsadli tilda ekvivalent iborani topish) afzal ko‘rilgan strategiyadir, chunki u kommunikativ funktsiyani saqlaydi va maqsadli o‘quvchi tomonidan darhol tushunilishini ta'minlaydi. Tadqiqot shunday xulosaga keladiki, barcha holatlar uchun mos keladigan yagona strategiya mavjud emas. Tarjimonlar madaniy vositachilar sifatida harakat qilib, elementning toifasiga, matndagi funktsiyasiga va maqsadli auditoriya ehtiyojlariga qarab strategiyalarni moslashuvchan tarzda qo‘llashlari kerak. Ushbu topilmalar tarjima pedagogikasi va professional amaliyot uchun amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Aixela, Javier Franco. "Culture-Specific Items in Translation." In Translation, Power, Subversion, edited by Roman Alvarez and M. Carmen-Africa Vidal, 52-78. Clevedon: Multilingual Matters, 1996.
2. Baker, Mona. In Other Words: A Coursebook on Translation. 2nd ed. London: Routledge, 2011.
3. Bassnett, Susan. Translation Studies. 4th ed. London: Routledge, 2014.
4. Bulgakov, Mikhail. The Master and Margarita. Translated by Michael Glenny. London: Harvill Press, 1967.
5. Gogol, Nikolai. Dead Souls. Translated by Robert A. Maguire. London: Penguin Books, 2004.
6. Katan, David. Translating Cultures: An Introduction for Translators, Interpreters and Mediators. 2nd ed. London: Routledge, 2014.
7. Lee, Harper. To Kill a Mockingbird. Translated by Nora Gal. Moscow: Eksmo, 2005.
8. Munday, Jeremy. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. 5th ed. London: Routledge, 2016.
9. Newmark, Peter. A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall, 1988.
10. Nida, Eugene A. Toward a Science of Translating. Leiden: E.J. Brill, 1964.
11. Orwell, George. Nineteen Eighty-Four. Translated by Viktor Golyshev. Moscow: AST Publishers, 2015.
12. Salinger, J.D. The Catcher in the Rye. Translated by Rita Rait-Kovaleva. Moscow: Eksmo, 2005.
13. Solzhenitsyn, Aleksandr. One Day in the Life of Ivan Denisovich. Translated by H.T. Willetts. New York: Farrar, Straus and Giroux, 1991.
14. Venuti, Lawrence. The Translator's Invisibility: A History of Translation. 2nd ed. London: Routledge, 2008.
15. Wierzbicka, Anna. Understanding Cultures through Their Key Words: English, Russian, Polish, German, Japanese. Oxford: Oxford University Press, 1997.