Abstract
Ushbu maqolada xalqaro o‘qish savodxonligi tadqiqoti – PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) doirasida qo‘llaniladigan topshiriqlarning turlari va ularning boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tanqidiy fikrlashni rivojlantirishdagi imkoniyatlari ilmiy-metodologik jihatdan tahlil qilingan. Maqolada PIRLS topshiriqlarining badiiy matnlar va axborot matnlari asosida turlarga ajratilishi, ushbu topshiriqlar orqali o‘quvchilarda yuzaga keladigan kognitiv jarayonlar, shuningdek, tanqidiy fikrlashning tarkibiy qismlari bilan ularning o‘zaro bog‘liqligi ko‘rib chiqilgan. Xorijiy va mahalliy adabiyotlar tahlili asosida PIRLS metodologiyasini milliy ta’lim amaliyotiga tatbiq etish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
Mullis I.V.S. & Martin M.O. (2021). PIRLS 2021 Assessment Framework. – Boston: TIMSS & PIRLS International Study Center, Lynch School of Education and Human Development, Boston College; Mullis K., Golinkoff R. M. & Maher E. (2023). PIRLS 2021 International Results in Reading. TIMSS & PIRLS International Study Center. – P. 14-41.
2. Fishman E. J. (2022). Reading comprehension assessment in PIRLS: Framework and task typology. International Journal of Educational Research, 112, 101940; Gammill D. M. (2023). PIRLS literary and informational texts: implications for classroom instruction. The Reading Teacher, 76(5), 541-549.
3. Bloom B. S. (2021 [orig. 1956]). Taxonomy of Educational Objectives. Reprint edition. – Longman; Anderson L. W. & Krathwohl D. R. (2022). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing. – Longman; Paul R. & Elder L. (2022). Critical Thinking: Tools for Taking Charge of Your Professional and Personal Life. – Pearson Education.
4. Nguyen T. & Park J. (2023). Critical thinking development through reading comprehension tasks: A comparative study across PIRLS countries. Journal of Literacy Research, 55(1), 73-91; Duke N. K. & Cartwright K. B. (2021). The science of reading progresses. Reading Research Quarterly, 56, 25-44; Afflerbach P. et al. (2022). Best practices in literacy assessment. Best Practices in Literacy Instruction, 5, 319-338.
5. Kholmatova D. & Rashidova N. (2023). O‘zbek boshlang‘ich maktab o‘quvchilarida o‘qish savodxonligini PIRLS metodologiyasi asosida baholash. Pedagogika fanlari jurnali, 4(2), 18-26; Hamidova Z. (2024). PIRLS baholash topshiriqlarini darsda qo‘llash va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish imkoniyatlari. Pedagogika va psixologiya, 4(18), 88-97; Saidova M. (2024). O‘zbek ta’lim tizimida PIRLS metodologiyasini joriy etish istiqbollari. O‘zbekiston Milliy universiteti xabarlari, 1(3), 104-112.
6. Sh.M.Xudaykulova, M.I.Omonillayeva “PIRLS tadqiqotiga tayyorgarlik uchun boshlang‘ich sinf darsliklaridagi matnlar bo‘yicha topshiriqlar tayyorlash”. Uslubiy qo‘llanma. Samarqand davlat chet tillari instituti” nashriyoti. Samarqand-2023.
7. Karimova, G. (2022). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini rivojlantirish metodikasi. Pedagogika jurnali, 3(2), 45–52.
8. Raximov, A. (2021). Matnni tushunish kompetensiyasini rivojlantirishning didaktik asoslari. Ilmiy metodik to‘plam, Toshkent.