SUMMATIV BAHOLASH SHAROITIDA O‘QUVCHILARNING KRITIK FIKRLASH KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
PDF

Keywords

summativ baholash, kritik fikrlash, kompetensiya, autentik topshiriq, analitik rubrika, dalillash, yuqori darajali tafakkur, baholash mezonlari, refleksiya, metodik model.

Abstract

Maqolada summativ baholash sharoitida o‘quvchilarning kritik fikrlash kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladigan metodik yondashuv takomillashtirildi. Tadqiqot nazariy-metodik xarakterga ega bo‘lib, unda 2010–2025 yillar oralig‘ida e’lon qilingan ilmiy manbalar, kritik fikrlashning xalqaro konseptual tavsiflari, maktab baholash amaliyotiga oid tadqiqotlar hamda autentik baholash bo‘yicha yondashuvlar qiyosiy tahlil qilindi. Tahlil natijasida summativ baholashning faqat yakuniy natijani qayd etuvchi vosita emas, balki topshiriq konstruksiyasi, mezonlar aniqligi, dalillashga asoslangan javob formati va qisqa refleksiv izoh bilan boyitilgan taqdirda rivojlantiruvchi salohiyatga ham ega ekani asoslandi. Takomillashtirilgan metodika kritik fikrlash kompetensiyasini muammoni aniqlash, axborotni tahlil qilish, dalilni tanlash, xulosa chiqarish, qarorni asoslash va o‘z fikrini qayta ko‘rib chiqish kabi tarkibiy qismlar orqali baholashni nazarda tutadi. Maqolada summativ topshiriqlarni qayta loyihalash modeli, topshiriq turlari va baholash indikatorlari o‘rtasidagi muvofiqlik, shuningdek, o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyatini uyg‘unlashtiruvchi bosqichli metodika tavsiflandi. Olingan metodik natijalar umumiy o‘rta ta’lim amaliyotida fanlar kesimida qo‘llashga mos bo‘lib, summativ baholashni reproduktiv nazorat shaklidan kompetensiyaga yo‘naltirilgan baholash tizimiga yaqinlashtiradi.

PDF

References

Brookhart S. M. How to Assess Higher-Order Thinking Skills in Your Classroom. Alexandria, VA: ASCD, 2010.

2. Facione P. A. Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction. ERIC No. ED315423. 1990.

3. Stobaugh R. Assessing Critical Thinking in Middle and High Schools: Meeting the Common Core. New York: Routledge, 2013.

4. Liu O. L., Frankel L., Roohr K. C. Assessing Critical Thinking in Higher Education: Current State and Directions for Next-Generation Assessment. ETS Research Report Series. 2014. No. RR-14-10.

5. Aslan S., Aybek B. Development of Critical-Thinking Skills Rubric within the Scope of Multicultural Education. Educational Process: International Journal. 2024. Vol. 13. No. 3. P. 139–158. doi:10.22521/edupij.2024.133.8.

6. Azid N., Ali R. M., El Khuluqo I., Purwanto S. E., Susanti E. N. Higher order thinking skills, school-based assessment and students’ mathematics achievement: Understanding teachers’ thoughts. International Journal of Evaluation and Research in Education. 2022. Vol. 11. No. 1. doi:10.11591/ijere.v11i1.22030.

7. Muzaffar M., Akhtar Z. Assessment of Primary School Students’ Critical Thinking Skills Developed Through Curriculum. Qlantic Journal of Social Sciences. 2024. Vol. 5. No. 4. P. 323–328. doi:10.55737/qjss.v-iv.24267.

8. Vlachopoulos D., Makri A. A systematic literature review on authentic assessment in higher education: Best practices for the development of 21st century skills, and policy considerations. Studies in Educational Evaluation. 2024. Vol. 83. Art. 101425. doi:10.1016/j.stueduc.2024.101425.