STOMATOLOGIYA VA TERAPIYA: TIZIMLI YONDASHUVNING KLINIK ASOSLARI
PDF

Keywords

tizimli yallig‘lanish, periodontal kasallik, ateroskleroz, qandli diabet, metabolik sindrom, kserostomiya, interdisiplinar yondashuv.

Abstract

Zamonaviy tibbiyot paradigmasi organizmni yagona integrativ tizim sifatida qaraydi. Og‘iz bo‘shlig‘idagi patologik jarayonlar, ayniqsa surunkali infeksiya o‘choqlari, nafaqat mahalliy, balki tizimli kasalliklarning patogenezida muhim rol o‘ynaydi. Maqsad: Ushbu maqolada stomatologik kasalliklar (xususan, periodontit) va ikkilamchi somatik patologiyalar (yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, oshqozon-ichak tizimi patologiyalari) o‘rtasidagi patogenetik va klinik bog‘liqlikni tahlil qilish orqali interdisiplinar yondashuvning ilmiy asoslarini yoritish. Asosiy qoidalar: Surunkali periodontal yallig‘lanish tizimli yallig‘lanish mediatorlari (IL-1β, IL-6, TNF-α, CRP) darajasini oshirib, endoteliya disfunktsiyasi va insulin rezistentligini kuchaytiradi. Bu esa ateroskleroz, diabet dekompensatsiyasi va boshqa metabolik buzilishlar xavfini oshiradi. Bundan tashqari, og‘iz bo‘shlig‘idagi o‘zgarishlar (kserostomiya, eroziya, glossit) ko‘pincha ichki kasalliklarning ilk klinik belgisi bo‘lishi mumkin. Xulosa: Stomatologik va somatik kasalliklar o‘rtasidagi ikki tomonlama patogenetik aloqani tan olish klinik amaliyotda majburiy interdisiplinar hamkorlikni taqozo etadi. Og‘iz bo‘shlig‘idagi surunkali infeksiya o‘choqlarini sanatsiya qilish nafaqat stomatologik, balki umumiy somatik sog‘liqni saqlashning ham muhim tarkibiy qismidir.

PDF

References

. Hajishengallis, G., & Chavakis, T. (2021). Local and systemic mechanisms linking periodontal disease and inflammatory comorbidities. Nature Reviews Immunology, 21(7), 426-440.

2. Sanz, M., Marco Del Castillo, A., Jepsen, S., Gonzalez-Juanatey, J. R., D'Aiuto, F., Bouchard, P., ... & Wimmer, G. (2020). Periodontitis and cardiovascular diseases: Consensus report. Journal of Clinical Periodontology, 47(3), 268-288.

3. Preshaw, P. M., & Bissett, S. M. (2019). Periodontitis and diabetes. British Dental Journal, 227(7), 577-584.

4. Genco, R. J., & Sanz, M. (2020). Clinical and public health implications of periodontal and systemic diseases: An overview. Periodontology 2000, 83(1), 7-13.

5. Holmstrup, P., Damgaard, C., Olsen, I., Klinge, B., Flyvbjerg, A., Nielsen, C. H., & Hansen, P. R. (2017). Comorbidity of periodontal disease: two sides of the same coin? An introduction for the clinician. Journal of Oral Microbiology, 9(1), 1332710.

6. Ship, J. A., & Pillemer, S. R. (2022). Oral manifestations of gastrointestinal diseases. In Burket's Oral Medicine (13th ed., pp. 245-268). Wiley-Blackwell. [Elektron kitob yoki darslik namunasi]

7. Lockhart, P. B., Bolger, A. F., Papapanou, P. N., Osinbowale, O., Trevisan, M., Levison, M. E., ... & Baddour, L. M. (2012). Periodontal disease and atherosclerotic vascular disease: does the evidence support an independent association?: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 125(20), 2520-2544. (Konsensus hisoboti, klassik va ishonchli manba).