Keywords
Abstract
Mazkur maqolada 2020–2025 yillarda O‘zbekiston Respublikasining soliq siyosati va uning eksport hamda import ko‘rsatkichlariga ta’siri tahlil qilingan. Soliq siyosatidagi asosiy o‘zgarishlar – bojxona bojlari stavkalarini maqbullashtirish, qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) stavkasini pasaytirish, eksport qiluvchilar va investorlarga berilgan soliq imtiyozlari hamda soliq ma’muriyatchiligini modernizatsiya qilish choralari – batafsil ko‘rib chiqiladi. Rasmiy manbalar va statistika ma’lumotlariga tayangan holda, soliq siyosati islohotlarining tashqi savdo dinamikasiga ta’siri baholanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, soliq yukining kamaytirilishi va soliq ma’muriyatchiligining soddalashtirilishi tashqi savdo hajmining o‘sishiga yordam bergan, xususan eksport hajmlari ko‘payib, importning o‘sishi ham jadallashgan. Shu bilan birga, maqolada ushbu davrda kuzatilgan tashqi savdo tarkibi o‘zgarishlari, xususan oltin va boshqa asosiy tovarlar ulushining o‘zgarishi, soliq imtiyozlarining bekor qilinishi natijasida yuzaga keluvchi xavf va imkoniyatlar muhokama qilinadi.[1]
References
zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi” (2022–2026 yillar), 28.01.2022 y. – PF-60-son Farmon. (28-maqsad: 2026 yilda eksport hajmini 30 mlrd AQSH dollariga yetkazish).
2. PWC Tax Summaries – Republic of Uzbekistan (Corporate, Significant developments). Oxirgi ko‘rib chiqish: 06.09.2025. (2025 yildan eksport soliq imtiyozlari bekor qilinishi, JST talablariga muvofiq o‘zgarishlar) taxsummaries.pwc.comtaxsummaries.pwc.com.
3. Kun.uz iqtisodiyot xabari. “Soliq imtiyozlari, moliyaviy qo‘llab-quvvatlov – eksportyorlar qanday yengilliklardan foydalanyapti?” 22.08.2023 y. (Eksportchilarning foyda solig‘i va aylanma soliqdan ozod etilishi, QQS qaytarilishi).
4. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika agentligi ma’lumotlari. “O‘zbekistonning tashqi savdosi: asosiy tendensiyalar”, Kun.uz xabari, 23.01.2024 y. (2023 yilda tashqi savdo aylanmasi 62,5 mlrd $, eksport – 24,4 mlrd $, import – 38,1 mlrd $; o‘sish sur’ati).
5. Old.gov.uz rasmiy nashri. “Harakatlar strategiyasi bilan besh yil: islohotlar sarhisobi”, 2021 y. (Eksport va import bo‘yicha bojxona bojlari bekor qilinishi, soliq yukining kamaytirilishi natijalari) old.gov.uzold.gov.uz.
6. Davlat soliq qo‘mitasi vakili M. Mirzayev chiqishi bo‘yicha xabar. Kun.uz, 12.01.2021 y. (QQS qaytimidagi soxta bitimlar muammosi va EHF joriy etilishi).
7. O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (yangi tahrir, 2020 yildan kuchda). (QQS ortiqchasini qaytarish huquqi va mexanizmi) lexology.com.
8. Prezident Shavkat Mirziyoyevning tadbirkorlar bilan muloqotdagi bayonoti. Gazeta.uz, 09.09.2021 y. (2023 yildan QQS stavkasini 15% dan 12% ga tushirish to‘g‘risida).
9. Xabar.uz tahlil. “2021-yilda soliq solishda nimalar o‘zgaradi?” 28.11.2020 y. (Import bo‘yicha 73 tur tovarlarga aksiz solig‘ini bekor qilish rejalari, eksport QQS tizimini konsignatsiya shartlariga moslash).
10. Qashqadaryo viloyati statistika boshqarmasi xabari. “O‘zbekiston 11 oyda xorijdan 27,6 ming tonna go‘sht import qilgan”, 10.01.2022 y. (2021 yil yanvar-noyabr go‘sht importi 27,6 ming t; 2020 yilga nisbatan +8,4 ming t).
11. Jahon banki press-relizi. “Doing Business 2020: Uzbekistan – Top 20 Improvers”, 24.10.2019 y. (Soliq to‘lovlarini yengillashtirish – ayrim soliqlarni birlashtirish va bojxonada risk-tahlil joriy etilishi orqali tashqi savdoni yengillashtirish) worldbank.org.
12. Kun.uz xabari. “QQS stavkasi 15 foizdan 12 foizga pasaytirildi. Bu narxlarni qanday o‘zgartiradi?” 01.01.2023 y. (QQS stavkasi tushirilishi natijasida tadbirkorlarda 13 trln so‘m mablag‘ qolishi kutilayotgani va budjetga ta’siri).
13. Old.gov.uz. Harakatlar strategiyasi 2017–2021 yillar natijalari bo‘yicha hisobot. (Yashirin iqtisodiyotni qisqartirishga qaratilgan soliq islohotlari haqida) old.gov.uz.
14. Kun.uz maqolasi. “O‘zbekistonning Markaziy Osiyo davlatlariga eksporti 21 foizga o‘sdi”. 2021 y. (2021 yil yangi eksportchi korxonalar soni va eksport tarkibini diversifikatsiya qilish haqida) parliament.gov.uz.
15. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2023 yilgi yalpi majlisi materiallari. Senat.uz, 2023 y. (2023 yilda eksport geografiyasining kengayishi, soliq qo‘mitasi va Markaziy bank hamkorligida eksportyorlarga ko‘maklashish choralari)senat.uz.