Keywords
Abstract
Maqolada sanoat korxonalari faoliyati natijasida tuproqning degradatsiyaga uchrash mexanizmlari, uning ekologik va ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari hamda oldini olishning zamonaviy usullari tahlil qilingan. Tadqiqot O‘zbekistonning to‘rtta yirik sanoat mintaqasi — Olmaliq, Angren, Navoiy va Chirchiq hududlaridagi tuproq namunalari asosida olib borildi. Namunalarda og‘ir metallar (Pb, Cd, Cu, Zn, Ni) konsentratsiyasi atom-absorbsiyaviy spektrometriya usulida aniqlanib, sanitariya-gigiyena me’yorlari (MDK) bilan solishtirildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, tog‘-kon-metallurgiya kompleksi joylashgan hududlarda ba’zi og‘ir metallar konsentratsiyasi MDK dan 3–12 barobargacha yuqori bo‘lgan. Muhokamada tuproqni tiklashning muhandislik, bioremediatsiya va fitoremediatsiya usullari qiyosiy baholanib, ularning O‘zbekiston sharoitida qo‘llanilishi bo‘yicha tavsiyalar shakllantirilgan.
References
Kodirkhonov Sh., Uzokov P. Olmaliq tog‘-kon-metallurgiya kombinati atrofidagi tuproqlarda og‘ir metallarning to‘planishi // AGRO ILM. — 2021. — №2. — B. 65–68.
2. Muhammadjonov S., Rahimov M. Sanoat korxonalari atrofidagi tuproqlarni fitoremediatsiya usulida tozalash imkoniyatlari // O‘zMU Xabarlari. — 2022. — №3/2. — B. 145–150.
3. Xolliyev A., Boymurzayev X. Toshkent viloyati sanoat mintaqalarida tuproq degradatsiyasi holati // Ekologiya xabarnomasi. — 2023. — №4. — B. 22–28.
4. Yusupov F., Nazarov A. O‘zbekistonda sanoat mintaqalari tuproqlarining ekologik holati // Fan va texnologiyalar taraqqiyoti. — 2024. — №1. — B. 88–95.
5. Egamqulov B. Sement ishlab chiqarish korxonalarining tuproqqa ta’siri // Qishloq xo‘jaligi ilmi va amaliyoti. — 2023. — №2. — B. 34–40.
6. Suvonov S., Turdaliyev A. Sanoat chiqindilari ta’sirida ifloslangan tuproqlarni tozalash usullari // O‘zbekiston geologiya jurnali. — 2022. — №5. — B. 71–77.
7. Kumar V., Sharma A. Global assessment of soil contamination by industrial activities // Environmental Pollution. — 2021. — Vol. 285. — 117188.
8. Wang Y., Li X., Zhang H. Phytoremediation strategies for heavy metal contaminated soils: A review // Chemosphere. — 2020. — Vol. 249. — 126202.
9. Chen X., Liu J., Wang R. Recent advances in soil remediation technologies for industrial contamination // Science of the Total Environment. — 2023. — Vol. 858. — 159781.
10. Bori Z., Aliyev U. Biological remediation methods for polluted industrial soils in Central Asia // Environmental Science and Pollution Research. — 2022. — Vol. 29. — P. 8912–8925.
11. FAO. The State of the World’s Land and Water Resources for Food and Agriculture — Systems at Breaking Point. — Rome: FAO, 2021. — 164 p.
12. Kholiqov B., Rashidov N., Toshov A. Heavy metals accumulation in soils around Angren coal mining area // Journal of Ecology and Natural Environment. — 2020. — Vol. 12(3). — P. 45–52.