Abstract
Qandli diabet — surunkali giperglikemiya bilan kechuvchi, ko'plab a'zo va tizimlarga, jumladan jigar va oshqozon-ichak traktiga chuqur ta'sir ko'rsatuvchi metabolik kasallik hisoblanadi. Ushbu maqolada qandli diabetning gepatobiliar va gastrointestinal tizimga ta'sir mexanizmlari — avtonom (vagal) neyropatiya, insulin rezistentligi va lipoliz kuchayishi, mikroangiopatiya hamda ilg'or glikatsiya mahsulotlari (AGE) to'planishi asosida tahlil qilingan. Diabetning jigar yog' bosishi kasalligi (NAFLD/NASH), glikogenik gepatopatiya, diabetik gastroparez, ichak motorikasi buzilishlari hamda gastrointestinal infeksiya va saraton xavfining oshishidagi roli zamonaviy klinik ma'lumotlar asosida yoritilgan. Maqolaning asosiy qismi ushbu asoratlarning diagnostikasi, farqlash mezonlari hamda glikemik nazorat va profilaktik chora-tadbirlarning gepatobiliar va gastrointestinal salomatlikka ta'sirini o'rganishga bag'ishlangan.
References
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 10th ed. Brussels: IDF; 2021.
2. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1).
3. European Association for the Study of the Liver (EASL). EASL Clinical Practice Guidelines on NAFLD. J Hepatol. 2016;64(6):1388-1402.
4. Harrison's Principles of Internal Medicine. Jameson J.L., Fauci A.S., Kasper D.L., et al. 21st ed. McGraw-Hill; 2022.
5. Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease. Feldman M., Friedman L.S., Brandt L.J. 11th ed. Elsevier; 2021.
6. Camilleri M. Diabetic gastroparesis. N Engl J Med. 2007;356(8):820-829.
7. Targher G., Corey K.E., Byrne C.D., Roden M. The complex link between NAFLD and type 2 diabetes mellitus. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2021;18(9):599-612.
8. Torbenson M., Chen Y.Y., Brunt E., et al. Glycogenic hepatopathy: an underrecognized hepatic complication of diabetes mellitus. Am J Surg Pathol. 2006;30(4):508-513.
9. Bytzer P., Talley N.J., Leemon M., et al. Prevalence of gastrointestinal symptoms associated with diabetes mellitus. Arch Intern Med. 2001;161(16):1989-1996.
10. Islamov B.S., Karimova N.T. Qandli diabet va gepatobiliar tizim kasalliklari. Toshkent: Tibbiyot; 2022.
11. Axmedov X.A. Gastroenterologiya asoslari. Toshkent; 2021.
12. Rustamova M.T., va boshq. O'zbekiston aholisida qandli diabet tarqalishi va uning jigar-oshqozon-ichak trakti asoratlariga ta'siri. Toshkent tibbiyot jurnali. 2023;1:29-37.